🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:27:10 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लुम्बति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लुम्बति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लुम्बति

अर्थ: नष्ट होना, गुप्त होना, अदृश्य होना

संस्कृत: अदर्शने

अंग्रेज़ी: to be invisible,to be hidden, to be destroyed

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लुम्ब् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. लुम्ब् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  3. लुम्बत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लुम्ब् + शतृ
  4. लुम्बत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लुम्ब् + शतृ
  5. लुम्बता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लुम्ब् + घञ् · तद्धित: लुम्ब + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लुम्ब् (चुरादिगण) · अर्थ: नष्ट होना, गुप्त होना, अदृश्य होना (अदर्शने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलुम्बति / लुम्बयतिलुम्बतः / लुम्बयतःलुम्बन्ति / लुम्बयन्ति
मध्यमलुम्बयसि / लुम्बसिलुम्बथः / लुम्बयथःलुम्बथ / लुम्बयथ
उत्तमलुम्बयामि / लुम्बामिलुम्बयावः / लुम्बावःलुम्बयामः / लुम्बामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लुम्बति · लट् (आत्मने.): लुम्बयते · लिट्: लुम्बयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): लुम्बयाञ्चक्रे · लुट्: लुम्बयिता · लुट् (आत्मने.): लुम्बयिता · लृट्: लुम्बयिष्यति · लृट् (आत्मने.): लुम्बयिष्यते · लोट्: लुम्बतात् · लोट् (आत्मने.): लुम्बयताम् · लङ्: अलुम्बत् · लङ् (आत्मने.): अलुम्बयत · विधिलिङ्: लुम्बयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): लुम्बयेत · आशीर्लिङ्: लुम्ब्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लुम्बयिषीष्ट · लुङ्: अलुम्बीत् · लुङ् (आत्मने.): अलुलुम्बत · लृङ्: अलुम्बयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अलुम्बयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लुम्बन · ण्वुल्: लुम्बकः · तृच्: लुम्बिता · यत्: लुम्ब्यः · ण्यत्: लुम्ब्यः · तव्य: लुम्बितव्यः · अनीयर्: लुम्बनीयः · क्त: लुम्बितः · क्तवतु: लुम्बितवान् · शतृ: लुम्बन् · स्य-शतृ: लुम्बिष्यन् · शानच्: लुम्बयमानः · क्त्वा: लुम्बित्वा · ल्यप्: प्रलुम्ब्य · तुमुन्: लुम्बितुम् · णमुल्: लुम्बम् · घञ्: लुम्बः · क्तिन्: लुम्प्ति · क्वसु: लुलुम्ब्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लुम्बतिलुम्ब् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: लुम्ब् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | लुम्बत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लुम्ब् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लुम्बति ➤ नष्ट होना, गुप्त होना, अदृश्य होना
संस्कृत: अदर्शने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें