🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:17:00 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लेट्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लेट्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लेट्

अर्थ: चाटना, चरवाना

संस्कृत: आस्वादने

अंग्रेज़ी: to lick, to taste, to pasture

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लिह् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. लिह् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लिह् (अदादिगण) · अर्थ: चाटना, चरवाना (आस्वादने)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअलेट् / अलेड्अलीढाम्अलिहन्
मध्यमअलेट् / अलेड्अलीढम्अलीढ
उत्तमअलेहम्अलिह्वअलिह्म

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लेढि · लट् (आत्मने.): लीढे · लिट्: लिलेह · लिट् (आत्मने.): लिलिहे · लुट्: लेढा · लुट् (आत्मने.): लेढा · लृट्: लेक्ष्यति · लृट् (आत्मने.): लेक्ष्यते · लोट्: लीढात् · लोट् (आत्मने.): लीढाम् · लङ्: अलेट् · लङ् (आत्मने.): अलीढ · विधिलिङ्: लिह्यात् · विधिलिङ् (आत्मने.): लिहीत · आशीर्लिङ्: लिह्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लिक्षीष्ट · लुङ्: अलिक्षत् · लुङ् (आत्मने.): अलिक्षत · लृङ्: अलेक्ष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अलेक्ष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लेहन · ण्वुल्: लेहकः · तृच्: लेढा · ण्यत्: लेह्यः · तव्य: लेढव्यः · अनीयर्: लेहनीयः · क्त: लीढः · क्तवतु: लीढवान् · शतृ: लिहन् · स्य-शतृ: लेक्ष्यन् · शानच्: लिहानः · क्त्वा: लीढ्वा · ल्यप्: प्रलिह्य · तुमुन्: लेढुम् · णमुल्: लेहम् · घञ्: लेहः · क्तिन्: लीढि · क्वसु: लिलिह्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लिह्
लिह्
lih
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. लिह् (later form of √ रिह्) cl. 2. P. Ā. (Dhātup. xxiv, 6) लेढि, लीढे (ep. also लिहति; pf. लिलेह, लिलिहे Gr.; fut. लेढा, लेक्ष्यति, ˚ते, ib.; aor. अलिक्षत्, अलिक्षत and अलीढ, ib.; inf. लेढुम्, ib.; ind.p. लीढ्वा, ib.) to lick, lap, lick at (loc.), taste, sip, take any food by licking or lapping, Br. &c. &c.; to lick up = destroy (said of an arrow), Daś.; Caus. लेहयति (aor. अलीलिहत्), to cause to lick, Br.; Suśr.; to apply as an electuary, Car. : Desid. लिलिक्षति, ˚ते Gr.: Intens. लेलिह्यति, लेलेढि (p. लेलिहत्, ˚ह्यत्, ˚ह्यमन or ˚हान, q.v.), to lick frequently or constantly, play with the tongue, MBh.; R. &c.
लिह् [cf. Gk. λείχω; Lat. lingo; Slav. ližati; Lith. lë́żti; Germ. lëcchôn, lecken; Angl.Sax. liccian; Eng. lick.]
2. लिह् mfn. (ifc.) licking (cf. मधु-ल्˚)
perceiving (नयनयोः ‘in the eyes’), Sāh.
लिह् m. mild wind, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (903,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिह् {c2c} U. (लोढि, लीढे, लिलेह-लिलिहे, अलिक्षत्-त, अलीढ, लेक्ष्यति-ते, लेढुं, लीढ, desid. लिलिक्षति-ते) 1 To lick; कपाले मार्जारः पय इति कराँल्लेढि शशिनः K. P. 19; Bv. 1. 99; Ki. 5. 38; Śi. 12. 40. --2 To lick up, taste, sip, lap; N. 2. 99, 100.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0930-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लेट्लिह् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: लिह् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लेट् 📚 ➤ चाटना, चरवाना
संस्कृत: आस्वादने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लिह् 📚(later form of √ रिह्) cl. 2. P. Ā. (Dhātup. xxiv, 6) लेढि, लीढे (ep. …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें