🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:10:31 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लोच्यः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लोच्यः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लोच्यः

अर्थ: देखना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: दर्शने

अंग्रेज़ी: to see,to perceive

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लोच्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लोच् + ण्यत्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — लोच्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालोच्यःलोच्यौलोच्याः
द्वितीयालोच्यम्लोच्यौलोच्यान्
तृतीयालोच्येनलोच्याभ्याम्लोच्यैः
चतुर्थीलोच्यायलोच्याभ्याम्लोच्येभ्यः
पञ्चमीलोच्यात् / लोच्याद्लोच्याभ्याम्लोच्येभ्यः
षष्ठीलोच्यस्यलोच्ययोःलोच्यानाम्
सप्तमीलोच्येलोच्ययोःलोच्येषु
सम्बोधनहे लोच्यहे लोच्यौहे लोच्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — लोच् (भ्वादिगण) · अर्थ: देखना (दर्शने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलोचतेलोचेतेलोचन्ते
मध्यमलोचसेलोचेथेलोचध्वे
उत्तमलोचेलोचावहेलोचामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): लोचते · लिट् (आत्मने.): लुलोचे · लुट् (आत्मने.): लोचिता · लृट् (आत्मने.): लोचिष्यते · लोट् (आत्मने.): लोचताम् · लङ् (आत्मने.): अलोचत · विधिलिङ् (आत्मने.): लोचेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लोचिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अलोचिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अलोचिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लोचन · ण्वुल्: लोचकः · तृच्: लोचिता · ण्यत्: लोच्यः · तव्य: लोचितव्यः · अनीयर्: लोचनीयः · क्त: लोचितः · क्तवतु: लोचितवान् · शानच्: लोचमानः · क्त्वा: लोचित्वा · ल्यप्: प्रलोच्य · तुमुन्: लोचितुम् · णमुल्: लोचम् · घञ्: लोकः · क्तिन्: लोक्ति · क्वसु: लुलोच्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लोच्यःलोच्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: लोच् + ण्यत् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लोच्यः 📚 ➤ देखना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: दर्शने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लोच्य 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • लोच्यः: लोच् + ण्यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬