🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:38:47 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लोम

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लोम

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लोम

अर्थ: मनुष्य और जानवरों के शरीर पर उगने वाले बाल

संस्कृत: रोमः · पर्याय: तनूरुह, रोमन्

व्युत्पत्ति: लू+मनिन् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लोमन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. लोमन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. लोमन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  4. लोम (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — लोमन् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालोमलोम्नी / लोमनीलोमानि
द्वितीयालोमलोम्नी / लोमनीलोमानि
तृतीयालोम्नालोमभ्याम्लोमभिः
चतुर्थीलोम्नेलोमभ्याम्लोमभ्यः
पञ्चमीलोम्नःलोमभ्याम्लोमभ्यः
षष्ठीलोम्नःलोम्नोःलोम्नाम्
सप्तमीलोम्नि / लोमनिलोम्नोःलोमसु
सम्बोधनहे लोमन् / हे लोमहे लोम्नी / हे लोमनीहे लोमानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लोमन्
लोमन्
loman
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
शरीर के रोएँ (2.6.100) तनूरुह · रोम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लोमन् n. (later form of रोमन्, q.v.) the hair on the body of men and animals (esp. short hair, wool &c.; not so properly applicable to the long hair of the head or beard, nor to the mane and tail of animals), RV. &c. &c.
a tail, L.
du. (with भरद्-वाजस्य), N. of Sāman, ĀrṣBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (908,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लोमन् n. [लू-मनिन्] The hair on the body of men or animals; see रोमन्. --Comp. --अंचः = रोमांच q. v. {2} wool, down. {3} a tail. --आलिः-ली, --आवलिः-ली, --राजिः f. a line of hair from the breast to the navel, see रोमावली &c. --कर्णः a hare. --कीटः a louse. --कूपः, --गर्तः, --रंध्रं, --विवरं a pore of the skin. --घ्नं morbid baldness. --पादः N. of a king of the Aṅgas; U. 1. 4. --मणिः an amulet made of hair. --वाहिन् a. feathered. --शातनं depilatory (removing the hair of the body). --संहर्षण a. thrilling, causing horripilation. --सारः an emerald. --हर्ष, --हर्षण, हर्षिन् see रोमहर्ष &c. --हृत् m. yellow orpiment.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0935-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लोमन् पु० लू--मनिन् । देहस्थे केशतुल्य (रो--या) षदार्थे अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4834,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लोमलोमन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: लोमन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | लोमन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लोम 📚 ➤ मनुष्य और जानवरों के शरीर पर उगने वाले बाल
संस्कृत: रोमः · पर्याय: तनूरुह, रोमन्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लोमन् 📚n. (later form of रोमन्, q.v.) the hair on the body of men and animals…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
लोमन्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • लोम: लू+मनिन् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें