🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:26:42 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वङ्गति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वङ्गति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वङ्गति

अर्थ: जाना

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वङ्ग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. वङ्गता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: वङ्ग + तल् (भाववाचक)
  3. वङ्गत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वङ्ग् + शतृ
  4. वङ्गत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वङ्ग् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — वङ्ग् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमवङ्गतिवङ्गतःवङ्गन्ति
मध्यमवङ्गसिवङ्गथःवङ्गथ
उत्तमवङ्गामिवङ्गावःवङ्गामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वङ्गति · लिट्: ववङ्ग · लुट्: वङ्गिता · लृट्: वङ्गिष्यति · लोट्: वङ्गतात् · लङ्: अवङ्गत् · विधिलिङ्: वङ्गेत् · आशीर्लिङ्: वङ्ग्यात् · लुङ्: अवङ्गीत् · लृङ्: अवङ्गिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वङ्गन · ण्वुल्: वङ्गकः · तृच्: वङ्गिता · ण्यत्: वङ्ग्यः · तव्य: वङ्गितव्यः · अनीयर्: वङ्गनीयः · क्त: वङ्गितः · क्तवतु: वङ्गितवान् · शतृ: वङ्गन् · स्य-शतृ: वङ्गिष्यन् · क्त्वा: वङ्गित्वा · ल्यप्: प्रवङ्ग्य · तुमुन्: वङ्गितुम् · णमुल्: वङ्गम् · घञ्: वङ्गः · क्तिन्: वङ्क्ति · क्वसु: ववङ्ग्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वङ्ग्
वङ्ग्
vaṅg
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वङ्ग् cl. 1. P. वङ्गति, to go, Dhātup. v, 39; to go lamely, limp, Vop.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (912,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वंग् {c1c} P. (वंगति) 1 To go. --2 To limp, be lame.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0938-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वङ्गतिवङ्ग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: वङ्गता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: वङ्ग + तल् (भाववाचक) | वङ्गत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वङ्ग् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वङ्गति 📚 ➤ जाना
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वङ्ग् 📚cl. 1. P. वङ्गति, to go, Dhātup. v, 39; to go lamely, limp, Vop🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬