🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:44:35 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वल्लम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वल्लम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वल्लम्

अर्थ: आच्छादित करना, ढकना, घेरना, जाना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)

संस्कृत: संवरणे सञ्चरणे च

अंग्रेज़ी: to cover, to hide, to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — वल्ल् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  2. वल्ल (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. वल्ल (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वल्ल् + अच्
  4. वल्ल (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वल्ल् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — वल्ल् (भ्वादिगण) · अर्थ: आच्छादित करना, ढकना, घेरना, जाना (संवरणे सञ्चरणे च)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमवल्लतेवल्लेतेवल्लन्ते
मध्यमवल्लसेवल्लेथेवल्लध्वे
उत्तमवल्लेवल्लावहेवल्लामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): वल्लते · लिट् (आत्मने.): ववल्ले · लुट् (आत्मने.): वल्लिता · लृट् (आत्मने.): वल्लिष्यते · लोट् (आत्मने.): वल्लताम् · लङ् (आत्मने.): अवल्लत · विधिलिङ् (आत्मने.): वल्लेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वल्लिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अवल्लिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अवल्लिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वल्लन · ण्वुल्: वल्लकः · तृच्: वल्लिता · ण्यत्: वल्ल्यः · तव्य: वल्लितव्यः · अनीयर्: वल्लनीयः · क्त: वल्लितः · क्तवतु: वल्लितवान् · शानच्: वल्लमानः · क्त्वा: वल्लित्वा · ल्यप्: प्रवल्ल्य · तुमुन्: वल्लितुम् · णमुल्: वल्लम् · घञ्: वल्लः · क्तिन्: वल्ल्ति · क्वसु: ववल्ल्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वल्ल्
वल्ल्
vall
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वल्ल् (prob. artificial; cf. √ वल् and वेल्ल्) cl. 1. P. वल्लते, ‘to be covered’ or ‘to go’, Dhātup. xiv, 21.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (928,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वल्ल् {c1c} A. (वल्लते) 1 To cover. --2 To be covered. --3 To go, move.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0951-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वल्लम्अव्यय — वल्ल् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚
अन्य सम्भावना: वल्ल (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | वल्ल (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वल्ल् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वल्लम् 📚 ➤ आच्छादित करना, ढकना, घेरना, जाना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: संवरणे सञ्चरणे च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वल्ल् 📚(prob. artificial; cf. √ वल् and वेल्ल्) cl. 1. P. वल्लते, ‘to be cove…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • वल्लम्: वल्ल् + णमुल् — पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें