🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:54:45 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वस्नम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वस्नम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वस्नम्

अर्थ: भाड़ा, मजदूरी

संस्कृत: विक्रेयवस्तूनां मूल्यम् · पर्याय: मूल्य, अवक्रय

व्युत्पत्ति: वस् + न

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वस्न (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  2. वस्नम् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. वस्नम् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. वस्न (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. वस्न (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — वस्न (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावस्नःवस्नौवस्नाः
द्वितीयावस्नम्वस्नौवस्नान्
तृतीयावस्नेनवस्नाभ्याम्वस्नैः
चतुर्थीवस्नायवस्नाभ्याम्वस्नेभ्यः
पञ्चमीवस्नात् / वस्नाद्वस्नाभ्याम्वस्नेभ्यः
षष्ठीवस्नस्यवस्नयोःवस्नानाम्
सप्तमीवस्नेवस्नयोःवस्नेषु
सम्बोधनहे वस्नहे वस्नौहे वस्नाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वस्न
वस्न
vasna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वस्न संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वेतन ।
२. मूल्य ।
३. वसन ।
४. द्रब्य । चीज ।
५. घन ।
६. त्वक् । वल्कल । छाल ।
७. मृत्यु (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. वस्न n. (L. also m.; for 2. See p. 932, col. 2) wealth riches, L.
price, value, RV.; AV.; VS.
hire, wages, L.
वस्न [cf. Gk. ὦνος for ϝοσ-νος; ὠνή, ὠνέομαι; Lat. venum, veneo, vendo.]
2. वस्न n. (for 1. See p. 931, col. 3) a garment, cloth, L.
the skin, L.
1. 2. वस्न See pp. 931 and 932.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (931,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वस्नं [वस्-मन् Uṇ. 3. 6] 1 Hire, wages in this sense (m. also). --2 Dwelling, abiding. --3 Wealth, substance. --4 A cloth, clothes. --5 A skin. --6 Price. --7 Death.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0954-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वस्न न० वस--मन् । १ वेतने २ मूल्ये ३ वस्त्रे ४ द्रव्ये च विश्वः ५ धने ६ मृत्यौ च अमरटीकायां रमानाथः । मूल्ये पु० अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4866,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वस्नं, क्ली, (वस निवासे आच्छादने वा + “धापृ- वस्यज्यतिभ्यो नः ।” उणा० ३ । ६ । इति करणादौ यथायथं नः ।) वेतनम् । मूल्यम् । (यथा, ऋग्वेदे । ४ । २४ । ९ । [] “भूयसा वस्नमचरत् कनीयोऽविक्रीतो अका- निषं पुनर्यन् ॥”) वसनम् । द्रव्यम् । इति विश्वः ॥ धनम् । भृतिः । इति हेमचन्द्रः ॥ (वस्ते आच्छादयति शरीर- मिति । कर्त्तरि नः ।) त्वक् । इत्यमरटीकायां रामाश्रयः ॥
वस्नः, पुं, (वस् + न ।) मूल्यम् । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-314-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वस्नम्वस्न (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: वस्नम् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | वस्नम् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वस्नम् 📚 ➤ भाड़ा, मजदूरी
संस्कृत: विक्रेयवस्तूनां मूल्यम् · पर्याय: मूल्य, अवक्रय

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वस्न 📚वेतन🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
वस्न
दाम (२.९.८०) — मूल्य, अवक्रय

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬