🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:04:24 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

विथुरा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

विथुराः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

विथुराः

अर्थ: संप्रसारणं च" राक्षस

व्युत्पत्ति: व्यथ् + उरच्, संप्रसारणं च

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. विथुर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. विथुरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. विथुर (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  4. विथुरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. विथुरा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. विथुरा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — विथुर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविथुरःविथुरौविथुराः
द्वितीयाविथुरम्विथुरौविथुरान्
तृतीयाविथुरेणविथुराभ्याम्विथुरैः
चतुर्थीविथुरायविथुराभ्याम्विथुरेभ्यः
पञ्चमीविथुरात् / विथुराद्विथुराभ्याम्विथुरेभ्यः
षष्ठीविथुरस्यविथुरयोःविथुराणाम्
सप्तमीविथुरेविथुरयोःविथुरेषु
सम्बोधनहे विथुरहे विथुरौहे विथुराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — विथुर
विथुर
vithura
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विथुर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. चोर ।
२. राक्षस ।
३. क्षय । नाश ।
विथुर २ वि॰
१. अल्प । थोड़ा । कम ।
२. व्यथित । दुःखित ।
३. घनत्वरहित । जो ठोस न हो (को॰) ।
४. विचलित । स्खलित (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विथुर mf(आ)n. (√ व्यथ्) staggering, tottering, RV.; AV.
not solid, defective, precarious, AitBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (963,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विथुरः 1 A demon. --2 A thief. --रा A widow; cf. विधुरा.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0974-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विथुर पु० विथ--उरच् किच्च । १ चौरे २ राक्षसे च उणा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4899,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विथुरः, पुं, (व्यथते इति । व्यथ भयचलनयोः । “व्यथेः संप्रसारणं किच्च ।” उणा० १ । ४० । इति उरच् । सच कित् सम्प्रसारणञ्च धातोः ।) चौरः । राक्षसः । इत्युणादिकोषः ॥ (स्त्री, भर्त्तृवियुक्ता नारी । यथा, ऋग्वेदे । १ । ८७ । ३ । “प्रैषामज्मेषु विथुरेव रेजते भूमिः ॥ “विथुरेव यथा भर्त्रा वियुक्ता जाया राजोपद्र- वादिषु सत्सु निरालम्बा सती कम्पते तद्वत् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-386-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
विथुराःविथुर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: विथुरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | विथुर (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

विथुराः 📚 ➤ संप्रसारणं च" राक्षस

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
विथुर 📚चोर🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬