🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:05:09 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

विधवता

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

विधवता

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

विधवता

अर्थ: कपाना, कम्पित करना, हिलाना, शोभित करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: कम्पने

अंग्रेज़ी: to shake, to move, to decorate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. धवत् (नपुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वि + धू + शतृ
  2. धवत् (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वि + धू + शतृ
  3. विधवता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. विधवता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. विधवता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. विधवता (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — धवत् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधवत् / धवद्धवतीधवन्ति
द्वितीयाधवत् / धवद्धवतीधवन्ति
तृतीयाधवताधवद्भ्याम्धवद्भिः
चतुर्थीधवतेधवद्भ्याम्धवद्भ्यः
पञ्चमीधवतःधवद्भ्याम्धवद्भ्यः
षष्ठीधवतःधवतोःधवताम्
सप्तमीधवतिधवतोःधवत्सु
सम्बोधनहे धवत् / हे धवद्हे धवतीहे धवन्ति

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — धू (चुरादिगण) · अर्थ: कपाना, कम्पित करना, हिलाना, शोभित करना (कम्पने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमधवति / धावयति / धूनयतिधवतः / धावयतः / धूनयतःधवन्ति / धावयन्ति / धूनयन्ति
मध्यमधवसि / धावयसि / धूनयसिधवथः / धावयथः / धूनयथःधवथ / धावयथ / धूनयथ
उत्तमधवामि / धावयामि / धूनयामिधवावः / धावयावः / धूनयावःधवामः / धावयामः / धूनयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: धवति · लट् (आत्मने.): धवते · लिट्: दुधाव · लिट् (आत्मने.): दुधुवे · लुट्: धविता · लुट् (आत्मने.): धविता · लृट्: धविष्यति · लृट् (आत्मने.): धविष्यते · लोट्: धवतात् · लोट् (आत्मने.): धवताम् · लङ्: अधवत् · लङ् (आत्मने.): अधवत · विधिलिङ्: धवेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): धवेत · आशीर्लिङ्: धाव्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): धविषीष्ट · लुङ्: अदूधवत् · लुङ् (आत्मने.): अदूधवत · लृङ्: अधविष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अधविष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: धवन · ण्वुल्: धावकः · तृच्: धोता · यत्: धव्यः · ण्यत्: धाव्यः · तव्य: धोतव्यः · अनीयर्: धवनीयः · क्त: धूतः · क्तवतु: धूतवान् · शतृ: धवन् · स्य-शतृ: धोष्यन् · शानच्: धवमानः · क्त्वा: धूत्वा · ल्यप्: प्रधूय · तुमुन्: धोतुम् · णमुल्: धावम् · क्तिन्: धूति · क्वसु: दुधूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
विधवताधवत् (नपुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वि + धू + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: धवत् (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वि + धू + शतृ | विधवता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

विधवता 📚 ➤ कपाना, कम्पित करना, हिलाना, शोभित करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: कम्पने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
धवत् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • विधवता: वि + धू + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬