🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:05:01 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वियानः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वियानः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वियानः

अर्थ: जनजाति, घेरना, आक्रमण करना, गर्भवती होना, गर्भधारण करना, चमकना, फेंकना, खाना, भक्षण करना (वर्तमानकालिक कृदन्त)

संस्कृत: गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु

अंग्रेज़ी: to go, to pervade, to surround, to attack, to be pregnant, to conceive, to glow, to shine, to throw, to eat

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वियान (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वी + चानश्
  2. यान (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वि + इ + चानश्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — वियान (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावियानःवियानौवियानाः
द्वितीयावियानम्वियानौवियानान्
तृतीयावियानेनवियानाभ्याम्वियानैः
चतुर्थीवियानायवियानाभ्याम्वियानेभ्यः
पञ्चमीवियानात् / वियानाद्वियानाभ्याम्वियानेभ्यः
षष्ठीवियानस्यवियानयोःवियानानाम्
सप्तमीवियानेवियानयोःवियानेषु
सम्बोधनहे वियानहे वियानौहे वियानाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — वी (अदादिगण) · अर्थ: जनजाति, घेरना, आक्रमण करना, गर्भवती होना, गर्भधारण करना, चमकना, फेंकना, खाना, भक्षण करना (गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमवेतिवीतःवियन्ति
मध्यमवेषिवीथःवीथ
उत्तमवेमिवीवःवीमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वेति · लिट्: विवाय · लुट्: वेता · लृट्: वेष्यति · लोट्: वीतात् · लङ्: अवेत् · विधिलिङ्: वीयात् · आशीर्लिङ्: वीयात् · लुङ्: अवैषीत् · लृङ्: अवेष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वयन · ण्वुल्: वायकः · तृच्: वेता · यत्: वेयः · तव्य: वेतव्यः · अनीयर्: वयनीयः · क्त: वीतः · क्तवतु: वीतवान् · शतृ: वियन् · स्य-शतृ: वेष्यन् · क्त्वा: वीत्वा · ल्यप्: प्रवीय · तुमुन्: वेतुम् · णमुल्: वायम् · क्तिन्: वीति · क्वसु: विवीवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वियान
वियान
viyāna
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वियान संज्ञा पुं॰ [सं॰ व्यान] शरीरस्थ एक वायु का नाम । दे॰ व्यान । उ॰—पाँचई बानी सिंगन लेखा । वियान ध्यान सो कीन्ह विवेखा ।—कबीर सा॰, पृ॰ ८८० ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वियानःवियान (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वी + चानश् 📚
अन्य सम्भावना: यान (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वि + इ + चानश्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वियानः 📚 ➤ जनजाति, घेरना, आक्रमण करना, गर्भवती होना, गर्भधारण करना, चमकना, फेंकना, खाना, भक्षण करना (वर्तमानकालिक कृदन्त)
संस्कृत: गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वियान 📚शरीरस्थ एक वायु का नाम । दे॰ 'व्यान'🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • वियान = वि + यान तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • वियानः: वी + चानश् — वर्तमानकालिक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें