🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:42:20 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

विराजन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

विराजन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

विराजन

अर्थ: चमकना, सुशोभित होना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)

संस्कृत: दीप्तौ

अंग्रेज़ी: to shine, to glitter, to glow, to reign, to be lustrous

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. राजन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वि + राज् + ल्युट्
  2. विराजन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. विराजन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — राजन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाराजनम्राजनेराजनानि
द्वितीयाराजनम्राजनेराजनानि
तृतीयाराजनेनराजनाभ्याम्राजनैः
चतुर्थीराजनायराजनाभ्याम्राजनेभ्यः
पञ्चमीराजनात् / राजनाद्राजनाभ्याम्राजनेभ्यः
षष्ठीराजनस्यराजनयोःराजनानाम्
सप्तमीराजनेराजनयोःराजनेषु
सम्बोधनहे राजनहे राजनेहे राजनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — राज् (भ्वादिगण) · अर्थ: चमकना, सुशोभित होना (दीप्तौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमराजतिराजतःराजन्ति
मध्यमराजसिराजथःराजथ
उत्तमराजामिराजावःराजामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: राजति · लट् (आत्मने.): राजते · लिट्: रराज · लिट् (आत्मने.): रराजे · लुट्: राजिता · लुट् (आत्मने.): राजिता · लृट्: राजिष्यति · लृट् (आत्मने.): राजिष्यते · लोट्: राजतात् · लोट् (आत्मने.): राजताम् · लङ्: अराजत् · लङ् (आत्मने.): अराजत · विधिलिङ्: राजेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): राजेत · आशीर्लिङ्: राज्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): राजिषीष्ट · लुङ्: अराजीत् · लुङ् (आत्मने.): अराजिष्ट · लृङ्: अराजिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अराजिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: राजन · ण्वुल्: राजकः · तृच्: राजिता · ण्यत्: राज्यः · तव्य: राजितव्यः · अनीयर्: राजनीयः · क्त: राजितः · क्तवतु: राजितवान् · शतृ: राजन् · स्य-शतृ: राजिष्यन् · शानच्: राजमानः · क्त्वा: राजित्वा · ल्यप्: प्रराज्य · तुमुन्: राजितुम् · णमुल्: राजम् · घञ्: रागः · क्तिन्: राष्टि · क्वसु: रेजिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — राजन
राजन
rājana
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
राजन mfn. belonging to a royal family (but not to the warrior caste), Siddh. on Pāṇ. iv, 1, 137
राजन (˚न), n. N. of various Sāmans, ĀrṣBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (875,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
विराजनराजन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वि + राज् + ल्युट् 📚
अन्य सम्भावना: विराजन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | विराजन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

विराजन 📚 ➤ चमकना, सुशोभित होना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: दीप्तौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
राजन 📚mfn. belonging to a royal family (but not to the warrior caste), Siddh…🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • विराजन: वि + राज् + ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬