🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:44:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वीथिः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वीथिः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वीथिः

अर्थ: सड़क, मार्ग

संस्कृत: पङ्क्तिः · पर्याय: आलि, आवलि, पङ्क्ति, श्रेणी, पालि

व्युत्पत्ति: विथ + इन् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वीथि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — वीथि (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावीथिःवीथीवीथयः
द्वितीयावीथिम्वीथीवीथीः
तृतीयावीथ्यावीथिभ्याम्वीथिभिः
चतुर्थीवीथये / वीथ्यैवीथिभ्याम्वीथिभ्यः
पञ्चमीवीथेः / वीथ्याःवीथिभ्याम्वीथिभ्यः
षष्ठीवीथेः / वीथ्याःवीथ्योःवीथीनाम्
सप्तमीवीथौ / वीथ्याम्वीथ्योःवीथिषु
सम्बोधनहे वीथेहे वीथीहे वीथयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वीथि
वीथि
vīthi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वीथि संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] दे॰ वीथी' [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वीथि or वीथी. f. (perhaps fr. √ वी; cf. 1. वीत) a row, line, Kāv.; Rājat.; a road, way, street, MBh.; Kāv. &c.; a race-course, Śiś. v, 60; a market, stall, shop, ib. ix, 32; a row of pictures, p˚-gallery, Uttarar. (v.l. वीथिका); a partic. division of the planetary sphere (comprising 3 asterisms), VarBṛS.; a terrace in front of a house, L.; a sort of drama (having an amatory intrigue for its plot and said to be in one act and performed by one or two players), Bhar.; Daśar. &c.;
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1005,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वीथिः --थी f. [विथ्-इन् वा ङीप्] 1 A road, way; Ki. 7. 17; Pt. 1. 211. --2 A row, line. --3 A market, stall, shop in a market; Śi. 9. 32. --4 A [] terrace in front of a house. --5 A variety of drama; it is thus defined in S. D.: --वीथ्यामेको भवेदंकः कश्चिदेकोऽत्र कल्प्यते । आकाशभाषितैरुक्तैश्चित्रां प्रत्युक्तिमश्रितः । सूचयेद्भूरिशृंगारं किंचिदन्यान् रसानपि । मुखनिर्वहणे संधी अर्थप्रकृतयोऽखिलाः 520.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1004-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वीथिः, स्त्री, (विथ्यतेऽनया । विथ + इगुपधात् किदितीन् । बाहुलकाद्दीर्घः ।) वीथी । यथा, -- “पङ्क्तिवर्त्मगृहाङ्गेषु वीथिर्वीथी च वीथिका ।” इति रत्नकोषः ॥ (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ३ । ३६२ । “तद्विना नगरं कुत्र पवित्राः सुलभा भुवि । मुभगाः सिन्धुसम्भेदाः क्रीडावसथवीथिषु ॥” [] वर्त्मार्थे यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ३ । ३०७ । “चिरं खलु खिलीभूताः कृतज्ञत्वस्य वीथयः । धीर त्वयैव न त्वासु सञ्चारो यदि दर्श्यते ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-470-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वीथिःवीथि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वीथिः 📚 ➤ सड़क, मार्ग
संस्कृत: पङ्क्तिः · पर्याय: आलि, आवलि, पङ्क्ति, श्रेणी, पालि

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वीथि 📚दे॰ वीथी'🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
वीथि
पंक्ति (२.४.४) — आलि, आवलि, पंक्ति, श्रेणी

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • वीथिः: विथ + इन् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें