🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:33:34 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वेल्लः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वेल्लः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वेल्लः

अर्थ: चलना, जाना

संस्कृत: चलने

अंग्रेज़ी: to go, walk

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वेल्ल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. वेल्ल (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — वेल्ल् (भ्वादिगण) · अर्थ: चलना, जाना (चलने)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअवेल्लत् / अवेल्लद्अवेल्लताम्अवेल्लन्
मध्यमअवेल्लःअवेल्लतम्अवेल्लत
उत्तमअवेल्लम्अवेल्लावअवेल्लाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वेल्लति · लिट्: विवेल्ल · लुट्: वेल्लिता · लृट्: वेल्लिष्यति · लोट्: वेल्लतात् · लङ्: अवेल्लत् · विधिलिङ्: वेल्लेत् · आशीर्लिङ्: वेल्ल्यात् · लुङ्: अवेल्लीत् · लृङ्: अवेल्लिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वेल्लन · ण्वुल्: वेल्लकः · तृच्: वेल्लिता · ण्यत्: वेल्ल्यः · तव्य: वेल्लितव्यः · अनीयर्: वेल्लनीयः · क्त: वेल्लितः · क्तवतु: वेल्लितवान् · शतृ: वेल्लन् · स्य-शतृ: वेल्लिष्यन् · क्त्वा: वेल्लित्वा · ल्यप्: प्रवेल्ल्य · तुमुन्: वेल्लितुम् · णमुल्: वेल्लम् · घञ्: वेल्लः · क्तिन्: वेल्ल्ति · क्वसु: विवेल्ल्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वेल्ल्
वेल्ल्
vell
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वेल्ल् (cf. 1. वेल् and वेह्ल्) cl. 1. P. (Dhātup. xv, 33) वेल्लति (pr. p. वेल्लत्, or वेल्लमान, Vām. v, 2, 9), to shake about, tremble, sway, be tossed or agitated, Kāv.; Kathās. &c.: Caus. वेल्लयति, to cause to shake &c.; to knead (a dough), Bhpr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1018,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वेल्ल् {c1c} P. (वेल्लति) 1 To go, move. --2 To shake, tremble, move about; यस्मि न्वेल्लति सर्वतः परिचलत्कल्लोलकोलाह लैः Bv. 1. 55; Śi. 7. 72.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1011-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वेल्लःवेल्ल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: वेल्ल (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वेल्लः 📚 ➤ चलना, जाना
संस्कृत: चलने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वेल्ल् 📚(cf. 1. वेल् and वेह्ल्) cl. 1. P. (Dhātup. xv, 33) वेल्लति (pr. p. वे…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬