🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:54:58 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

व्रण्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

व्रण्य

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

व्रण्य

अर्थ: शब्द करना (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))

संस्कृत: शब्दे

अंग्रेज़ी: to sound

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — व्रण् + ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))
  2. व्रण्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. व्रण्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — व्रण् (भ्वादिगण) · अर्थ: शब्द करना (शब्दे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमव्रणतिव्रणतःव्रणन्ति
मध्यमव्रणसिव्रणथःव्रणथ
उत्तमव्रणामिव्रणावःव्रणामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: व्रणति · लिट्: वव्राण · लुट्: व्रणिता · लृट्: व्रणिष्यति · लोट्: व्रणतात् · लङ्: अव्रणत् · विधिलिङ्: व्रणेत् · आशीर्लिङ्: व्रण्यात् · लुङ्: अव्रणीत् · लृङ्: अव्रणिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: व्रणन · ण्वुल्: व्राणकः · तृच्: व्रणिता · ण्यत्: व्राण्यः · तव्य: व्रणितव्यः · अनीयर्: व्रणनीयः · क्त: व्रणितः · क्तवतु: व्रणितवान् · शतृ: व्रणन् · स्य-शतृ: व्रणिष्यन् · क्त्वा: व्रणित्वा · ल्यप्: प्रव्रण्य · तुमुन्: व्रणितुम् · णमुल्: व्राणम् · घञ्: व्राणः · क्तिन्: व्राण्टि · क्वसु: वव्रण्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — व्रण्
व्रण्
vraṇ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. व्रण् (also written ब्रण्) cl. 1. P. व्रणति, to sound, Dhātup. xiii, 8.
2. व्रण् (rather Nom. fr. व्रण below) cl. 1. P. व्रणति, to wound, Suśr.; cl. 10. P. (Dhātup. xxxv, 82) व्रणयति id., Kāv.; Kathās. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1042,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्रण् {vI.v} {c1c} P. (व्रणति) To sound. {vII.v} {c10c} U. (व्रणयति-ते) To hurt; wound.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1026-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
व्रण्यअव्यय — व्रण् + ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)) 📚
अन्य सम्भावना: व्रण्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | व्रण्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

व्रण्य 📚 ➤ शब्द करना (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))
संस्कृत: शब्दे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
व्रण् 📚(also written ब्रण्) cl. 1. P. व्रणति, to sound, Dhātup. xiii, 8🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • व्रण्य: व्रण् + ल्यप् — पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें