🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:30:07 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शङ्कः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शङ्कः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शङ्कः

अर्थ: शंका करना, संशय करना (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: शङ्कायाम्

अंग्रेज़ी: to doubt,to suspect

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शङ्क (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शङ्क् + घञ्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — शङ्क (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशङ्कःशङ्कौशङ्काः
द्वितीयाशङ्कम्शङ्कौशङ्कान्
तृतीयाशङ्केनशङ्काभ्याम्शङ्कैः
चतुर्थीशङ्कायशङ्काभ्याम्शङ्केभ्यः
पञ्चमीशङ्कात् / शङ्काद्शङ्काभ्याम्शङ्केभ्यः
षष्ठीशङ्कस्यशङ्कयोःशङ्कानाम्
सप्तमीशङ्केशङ्कयोःशङ्केषु
सम्बोधनहे शङ्कहे शङ्कौहे शङ्काः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — शङ्क् (भ्वादिगण) · अर्थ: शंका करना, संशय करना (शङ्कायाम्)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमशङ्कतेशङ्केतेशङ्कन्ते
मध्यमशङ्कसेशङ्केथेशङ्कध्वे
उत्तमशङ्केशङ्कावहेशङ्कामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): शङ्कते · लिट् (आत्मने.): शशङ्के · लुट् (आत्मने.): शङ्किता · लृट् (आत्मने.): शङ्किष्यते · लोट् (आत्मने.): शङ्कताम् · लङ् (आत्मने.): अशङ्कत · विधिलिङ् (आत्मने.): शङ्केत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): शङ्किषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अशङ्किष्ट · लृङ् (आत्मने.): अशङ्किष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शङ्कन · ण्वुल्: शङ्ककः · तृच्: शङ्किता · ण्यत्: शङ्क्यः · तव्य: शङ्कितव्यः · अनीयर्: शङ्कनीयः · क्त: शङ्कितः · क्तवतु: शङ्कितवान् · शानच्: शङ्कमानः · क्त्वा: शङ्कित्वा · ल्यप्: प्रशङ्क्य · तुमुन्: शङ्कितुम् · णमुल्: शङ्कम् · घञ्: शङ्कः · क्तिन्: शङ्क्ति · क्वसु: शशङ्क्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शंक
शंक
śaṃka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शंक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ शड़्क]
१. बैल, जो छक़ड़ा खोंवता है ।
२. भय । डर । आशंका ।
शंक पु २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ शड़्का] सदेह । खटका । आशंका ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. शङ्क m. (for 2. See below) fear, doubt (see comp.)
N. of a king, Buddh. (cf. शङ्कन)
2. शङ्क m. a bull, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1047,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शङ्क पु० शक--अच् वा + सुम् । शकटादिवाहकवृषे हारा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5077,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शङ्कः, पुं, शकटादिवाहकवृषभः । यथा, -- “स्कन्धवाहस्तु शङ्कश्च शृङ्गी गौरक्षधूर्त्तिलः ।” इति हारावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-009-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शङ्कःशङ्क (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शङ्क् + घञ् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शङ्कः 📚 ➤ शंका करना, संशय करना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: शङ्कायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शंक 📚बैल, जो छक़ड़ा खोंवता है🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • शङ्कः: शङ्क् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬