🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:24:22 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शन्नम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शन्नम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शन्नम्

अर्थ: जीर्ण होना, धीरे धीरे कम होना, मुरझाना, गिरना, नीचे फेकना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: शातने

अंग्रेज़ी: to perish,to fall,to wither,to decay, to wear off, to fall, to wane,to throw down

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शन्न (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शद् + क्त
  2. शन्न (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शद् + क्त
  3. शन्न (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शद् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — शन्न (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशन्नःशन्नौशन्नाः
द्वितीयाशन्नम्शन्नौशन्नान्
तृतीयाशन्नेनशन्नाभ्याम्शन्नैः
चतुर्थीशन्नायशन्नाभ्याम्शन्नेभ्यः
पञ्चमीशन्नात् / शन्नाद्शन्नाभ्याम्शन्नेभ्यः
षष्ठीशन्नस्यशन्नयोःशन्नानाम्
सप्तमीशन्नेशन्नयोःशन्नेषु
सम्बोधनहे शन्नहे शन्नौहे शन्नाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — शद् (भ्वादिगण) · अर्थ: जीर्ण होना, धीरे धीरे कम होना, मुरझाना, गिरना, नीचे फेकना (शातने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमशीयतेशीयेतेशीयन्ते
मध्यमशीयसेशीयेथेशीयध्वे
उत्तमशीयेशीयावहेशीयामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): शीयते · लिट्: शशाद · लुट्: शत्ता · लृट्: शत्स्यति · लोट् (आत्मने.): शीयताम् · लङ् (आत्मने.): अशीयत · विधिलिङ् (आत्मने.): शीयेत · आशीर्लिङ्: शद्यात् · लुङ्: अशदत् · लृङ्: अशत्स्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शदन · ण्वुल्: शादकः · तृच्: शत्ता · ण्यत्: शाद्यः · तव्य: शत्तव्यः · अनीयर्: शदनीयः · क्त: शन्नः · क्तवतु: शन्नवान् · स्य-शतृ: शत्स्यन् · शानच्: शीयमानः · क्त्वा: शत्त्वा · ल्यप्: प्रशद्य · तुमुन्: शत्तुम् · णमुल्: शादम् · घञ्: शादः · क्तिन्: शत्ति · क्वसु: शेदिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शन्न
शन्न
śanna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शन्न वि॰ [सं॰]
१. पतित । गिरा हुआ ।
२. परीक्षण । क्षीण ।
३. मुरझाया हुआ । कुम्हलाया हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शन्न mfn. fallen, decayed, withered &c. (-मल mfn., Nir. xi, 8)
शन्न n. offal (see हविष्य-श्˚).
शन्न See √ 2. शद्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1051,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शन्न p. p. Fallen, decayed, withered.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1032-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शन्नम्शन्न (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शद् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: शन्न (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शद् + क्त | शन्न (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शद् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शन्नम् 📚 ➤ जीर्ण होना, धीरे धीरे कम होना, मुरझाना, गिरना, नीचे फेकना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: शातने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शन्न 📚पतित । गिरा हुआ🟠🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • शन्नम्: शद् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬