🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:23:50 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शर्धति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शर्धति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शर्धति

अर्थ: सहन करना, सहना, अनादर करना, अपमान करना, पराभव करना

संस्कृत: प्रहसने प्रसहने च

अंग्रेज़ी: to tolerate, to insert, to disrespect, to defeat

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शृध् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. शृध् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  3. शर्धत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शृध् + शतृ
  4. शर्धत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शृध् + शतृ
  5. शर्धता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शृध् + घञ् · तद्धित: शर्ध + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — शृध् (चुरादिगण) · अर्थ: सहन करना, सहना, अनादर करना, अपमान करना, पराभव करना (प्रहसने प्रसहने च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमशर्धति / शर्धयतिशर्धतः / शर्धयतःशर्धन्ति / शर्धयन्ति
मध्यमशर्धयसि / शर्धसिशर्धथः / शर्धयथःशर्धथ / शर्धयथ
उत्तमशर्धयामि / शर्धामिशर्धयावः / शर्धावःशर्धयामः / शर्धामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: शर्धति · लट् (आत्मने.): शर्धयते · लिट्: शर्धयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): शर्धयाञ्चक्रे · लुट्: शर्धयिता · लुट् (आत्मने.): शर्धयिता · लृट्: शर्धयिष्यति · लृट् (आत्मने.): शर्धयिष्यते · लोट्: शर्धतात् · लोट् (आत्मने.): शर्धयताम् · लङ्: अशर्धत् · लङ् (आत्मने.): अशर्धयत · विधिलिङ्: शर्धयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): शर्धयेत · आशीर्लिङ्: शर्ध्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): शर्धयिषीष्ट · लुङ्: अशर्धीत् · लुङ् (आत्मने.): अशशर्धत · लृङ्: अशर्धयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अशर्धयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शर्धन · ण्वुल्: शर्धकः · तृच्: शर्धिता · यत्: शर्ध्यः · तव्य: शर्धितव्यः · अनीयर्: शर्धनीयः · क्त: शृद्धः · क्तवतु: शृद्धवान् · शतृ: शर्धन् · स्य-शतृ: शर्धिष्यन् · शानच्: शर्धयमानः · क्त्वा: शृद्ध्वा · ल्यप्: प्रशृध्य · तुमुन्: शर्धितुम् · णमुल्: शर्धम् · घञ्: शर्धः · क्तिन्: शृद्धि · क्वसु: शशृध्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शर्धतिशृध् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: शृध् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | शर्धत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शृध् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शर्धति ➤ सहन करना, सहना, अनादर करना, अपमान करना, पराभव करना
संस्कृत: प्रहसने प्रसहने च

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें