🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:28:19 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शल्लकि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शल्लकि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शल्लकि

अर्थ: साही

व्युत्पत्ति: शल्लक + ङीष्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शल्लकी (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शल्लकी (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशल्लकीशल्लक्यौशल्लक्यः
द्वितीयाशल्लकीम्शल्लक्यौशल्लकीः
तृतीयाशल्लक्याशल्लकीभ्याम्शल्लकीभिः
चतुर्थीशल्लक्यैशल्लकीभ्याम्शल्लकीभ्यः
पञ्चमीशल्लक्याःशल्लकीभ्याम्शल्लकीभ्यः
षष्ठीशल्लक्याःशल्लक्योःशल्लकीनाम्
सप्तमीशल्लक्याम्शल्लक्योःशल्लकीषु
सम्बोधनहे शल्लकिहे शल्लक्यौहे शल्लक्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शल्लकी
शल्लकी
śallakī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शल्लकी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. साही नामक जंतु ।
२. सलई का वृक्ष ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शल्लकी f. See below
शल्लकी f. (also written सल्लकी) a porcupine, R.; Pañcar.
Boswellia Thurifera, MBh.; R. &c.
incense, olibanum, Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1059,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शल्लकी 1 A porcupine. --2 A kind of tree (of which elephants are very fond); अभिलेढु तावदासवसुरभिरसं शल्लकीभंगं V. 4. 23; U. 2. 21; 3. 6; Māl. 9. 6. --Comp. --द्रवः incense.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1037-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शल्लकी, स्त्री, पशुविशेषः । शजारु इति वङ्ग- भाषा । साहिल इति हिन्दीभाषा ॥ तत्- पर्य्यायः । श्वावित् २ शलका ३ शल्यः ४ । इति जटाधरः ॥ क्रकचपादः ५ छेदारः ६ । इति शब्दरत्नावली ॥ शल्यकः ७ शल्यमृगः ८ वज्रशल्यः ९ विलेशयः १० । अस्या मांस- गुणाः । “शल्यमांसं गुरुस्निग्धं शीतलं कफपित्तजित् ॥” इति राजनिर्घण्टः ॥ भावप्रकाशोक्तगुणाः विलेशयशब्दे द्रष्टव्याः ॥ वृक्षविशेषः । (यथा, रामायणे । २ । ५५ । ९ । “क्रोशमात्रं ततो गत्वा नीलं प्रेक्ष्य च काननम् । शल्लकीवदरीमिश्रं राम वन्यैश्च यामुनैः । स पन्थाश्चित्रकूटस्य गतस्य बहुशो मया ॥”) तत्पर्य्यायः । गजभक्ष्या २ सुवहा ३ सुरभिः ४ रसा ५ महेरणा ६ कुन्दुरुकी ७ ह्लादिनी ८ । इत्यमरः ॥ गजभक्षा ९ सुरभी १० महेरुणा ११ महारणा १२ ह्नादिनी १३ सिल्लकी १४ सल्लकी १५ । इति भरतः ॥ सुरभीरसा १६ शिल्लकी १७ । इति टीकान्तरम् ॥ सिह्लकी १८ सिह्लभूमिका १९ । इति शब्दरत्नावली ॥ अश्व- सूत्री २० कुन्ती २१ । इति जटाधरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-035-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शल्लकी" आता है (14)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शल्लकिशल्लकी (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शल्लकि 📚 ➤ साही

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शल्लकी 📚साही नामक जंतु🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬