🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:40:28 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शूलि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शूलि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शूलि

अर्थ: शूलमस्त्यस्य इनि बर्छीधारी

संस्कृत: पर्याय: शम्भु, ईश, पशुपति, शिव, महेश्वर

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शूलिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. शूलिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. शूलिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. शूल् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  5. शूलि (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  6. शूलि (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  7. शूलि (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शूलिन् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशूलिशूलिनीशूलीनि
द्वितीयाशूलिशूलिनीशूलीनि
तृतीयाशूलिनाशूलिभ्याम्शूलिभिः
चतुर्थीशूलिनेशूलिभ्याम्शूलिभ्यः
पञ्चमीशूलिनःशूलिभ्याम्शूलिभ्यः
षष्ठीशूलिनःशूलिनोःशूलिनाम्
सप्तमीशूलिनिशूलिनोःशूलिषु
सम्बोधनहे शूलिन् / हे शूलिहे शूलिनीहे शूलीनि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शूलिन्
शूलिन्
śūlin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शूलिन् mfn. having a dart or pike, armed with a spear, MBh.; Kāv. &c.
one who suffers from sharp internal pain or from colic, Kauś.; Vcar.; Hcat.
शूलिन् m. a spearman, lancer, L.
N. of Rudra Śiva (as holding a trident), MBh.
a hare, Bhpr.
N. of a Muni, Cat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1087,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शूलिन् a. [शूलमस्त्यस्य इनि] 1 Armed with a spear; दुर्जयो लवणः शूली R. 15. 5. --2 Suffering from colic. --m. 1 A spearman. --2 A hare. --3 N. of Śiva; कुर्वन्संध्याबलिपटहतां शूलिनः श्लाघनीयां Me. 34; Ku. 3. 57.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1053-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शूलिन् पु० शूलमस्त्यस्य इनि । १ शूलरोगयुक्ते २ शूलास्त्र धारके त्रि० ३ शिवे पु० ४ शशके भावप्र० ।
शूलिन् पु० शूलं तदाकार फलमस्त्यस्य इनन् । भाण्डीरवृक्षे शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5137,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शूलिशूलिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: शूलिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | शूलिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शूलि 📚 ➤ शूलमस्त्यस्य इनि बर्छीधारी
संस्कृत: पर्याय: शम्भु, ईश, पशुपति, शिव, महेश्वर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शूलिन् 📚mfn. having a dart or pike, armed with a spear, MBh.; Kāv. &c🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें