🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:59:34 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शोभनः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शोभनः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शोभनः

अर्थ: चमकीला, शानदार

संस्कृत: पर्याय: सुन्दर, रुचिर, चारु, सुषम, साधु

व्युत्पत्ति: शोभते-शुभ + ल्युट् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शोभन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शोभन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशोभनःशोभनौशोभनाः
द्वितीयाशोभनम्शोभनौशोभनान्
तृतीयाशोभनेनशोभनाभ्याम्शोभनैः
चतुर्थीशोभनायशोभनाभ्याम्शोभनेभ्यः
पञ्चमीशोभनात् / शोभनाद्शोभनाभ्याम्शोभनेभ्यः
षष्ठीशोभनस्यशोभनयोःशोभनानाम्
सप्तमीशोभनेशोभनयोःशोभनेषु
सम्बोधनहे शोभनहे शोभनौहे शोभनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शोभन
शोभन
śobhana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शोभन १ वि॰ [सं॰]
१. शोभायुक्त । दीप्त । सुंदर । सजीला ।
२. सुहावना । रमणीय ।
३. उत्तम । अच्छा । भला । श्रेष्ठ ।
४. सदाचारी । पुणयात्मा ।
५. उचित । उपयुक्त । सुहाता हुआ ।
६. शुभ । मंगलदायक ।
शोभन २ संज्ञा पुं॰
१. अग्नि का नाम ।
२. शिव का नाम ।
३. इष्टि योग ।
४. ज्योतिष में विष्कंभक आदि सत्ताइस योगों में से पाँचवाँ योग ।
५. ग्रह ।
६. बृहस्पति का ग्यारहवाँ संवत्सर ।
७. २४ मात्राओं का एक छंद जिनमें १४ और १० मात्रा पर यति होती है और अंत में जगण होता है । इसका दूसरा नाम 'सिंहिका है ।
८. मालकोश राग का पुत्र । एक राग ।
९. कमल ।
१०. राँगा ।
११. आभूषण । गहना ।
१२. मंगल । कल्याण । शुभ ।
१३. धर्म । पुण्य ।
१४. दीप्ति । सौंदर्य ।
१५. सिंदूर । सेँदुर ।
१६. कंकुष्ट ।
१७. अच्छे फल की प्राप्ति के लिये अग्नि में दी हुई आहुति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शोभन mf(आ or ई)n. brilliant, splendid, beautiful (at end of comp. = ‘beautiful by reason of’), ŚBr.; Kauś.; MBh. &c.
excellent, glorious, magnificent, distinguished in or by (instr. or comp.), MBh.; Kāv. &c.
(ifc.) superior to, better than, BhP. propitious, auspicious, VarBṛS.; Rājat.
virtuous, moral (see comp.)
correct, right, Sarvad.
शोभन m. N. of Agni at the Śuṅgā-karman, Gṛhyās.
of Śiva, MBh.
a burnt offering for auspicious results, W.
the fifth of the astron. Yogas, L.
a planet, L.
the eleventh year of Jupiter's cycle, MW.
शोभन (अम्), n. the act of adorning, causing to look beautiful, MW.
an ornament (see कर्ण-श्˚)
anything propitious or auspicious, welfare, prosperity, R.; Pur.
moral good, virtue, ib. brilliance, MW.
a lotus, L.
tin, L.
(with कश्यपस्य) N. of a Sāman, ĀrṣBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1092,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शोभन a. (नी f.) [शोभते शुभू-ल्यु] 1 Shining, splendid. --2 Handsome, beautiful, lovely. --3 Good, auspicious, fortunate. --4 Richly decorated. --5 Moral, virtuous. --नः 1 N. of Śiva. --2 A planet. --3 A burnt offering for the production of happy results. --ना 1 Turmeric. --2 A beautiful or virtuous woman; तदिदं परिरक्ष शोभने भवितव्यप्रियसंगमं वपुः Ku. 4. 44. --3 A sort of yellow pigment (= गोरोचना q. v.). --नं 1 Beauty, lustre, brilliance. --2 A lotus.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1056-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शोभन न० शोभते शुभ--ल्य । १ पद्मे शब्दमा० । विष्कम्भा- दिषु २ पञ्चमे योगे पु० ज्यो० त० । ३ शोभायुक्ते त्रि० । ४ सुन्दरे त्रि० ५ ग्रहे पु० धरणि ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5144,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शोभनं, क्ली, (शोभते इति । शुभ + ल्युः ।) पद्मम् । इति शब्दचन्द्रिका ॥ (शुभ + भावे ल्युट् । शुभम् । यथा, भागवते । ५ । १९ । २१ । “अहो वतैषां किमकारि शोभनं प्रसन्न एषां स्विदुत स्वयं हरिः ॥”)
शोभनः, पुं, (शुभ + ल्युः ।) ग्रहः । इति धरणिः ॥ विष्कम्भादिसप्तविंशतियोगान्तर्गतपञ्चमयोनः । इति मेदिनी ॥ तत्र जातफलम् । “स्याच्छोभनः शोभनयोगजन्मा दक्षो विपक्षप्रतिलब्धवित्तः । सदुत्तरश्चारुवपुः सुंधीरः संमानयुक्तो मनुजः प्रवीणः ॥” इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
शोभनः, त्रि, (शोभते इति । शुभ + ल्युः ।) सुन्दरः । इति मेदिनी ॥ अस्य पर्य्यायो मनोज्ञ- शब्दे द्रष्टव्यः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-141-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शोभन" आता है (4)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शोभनःशोभन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शोभनः 📚 ➤ चमकीला, शानदार
संस्कृत: पर्याय: सुन्दर, रुचिर, चारु, सुषम, साधु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शोभन 📚शोभायुक्त । दीप्त । सुंदर । सजीला🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
शोभन
सुन्दर (३.१.५२) — सुन्दर, रुचिर, चारु, सुषम, साधु, कान्त, मनोरम, रुच्य

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • शोभनः: शोभते-शुभ + ल्युट् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें