🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:09:56 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

श्चोत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

श्चोत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

श्चोत

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: आसेचने

अंग्रेज़ी: to flow,to trickle, to fall, to deviate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. श्चुत् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. श्चोत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — श्चुत् (भ्वादिगण) · अर्थ: (आसेचने)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमश्चोततात् / श्चोतताद् / श्चोततुश्चोतताम्श्चोतन्तु
मध्यमश्चोत / श्चोततात् / श्चोतताद्श्चोततम्श्चोतत
उत्तमश्चोतानिश्चोतावश्चोताम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: श्चोतति · लिट्: चुश्चोत · लुट्: श्चोतिता · लृट्: श्चोतिष्यति · लोट्: श्चोततात् · लङ्: अश्चोतत् · विधिलिङ्: श्चोतेत् · आशीर्लिङ्: श्चुत्यात् · लुङ्: अश्चुतत् · लृङ्: अश्चोतिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: श्चोतन · ण्वुल्: श्चोतकः · तृच्: श्चोतिता · ण्यत्: श्चोत्यः · तव्य: श्चोतितव्यः · अनीयर्: श्चोतनीयः · क्त: श्चुतितः · क्तवतु: श्चुतितवान् · शतृ: श्चोतन् · स्य-शतृ: श्चोतिष्यन् · क्त्वा: श्चुतित्वा · ल्यप्: प्रश्चुत्य · तुमुन्: श्चोतितुम् · णमुल्: श्चोतम् · घञ्: श्चोतः · क्तिन्: श्चुत्ति · क्वसु: चुश्चुत्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — श्चुत्
श्चुत्
ścut
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. श्चुत् (often in later language written श्च्युत्; cf. √ च्युत्) cl. 1. P. (Dhātup. iii, 4) श्चोतति (pf. चुश्चोत, Br. ; aor. अश्चोतीत् or अश्चुतत् Gr.; fut. श्चोतिता, श्चोतिष्यति, ib.), to ooze, trickle, exude, drop, distil, RV.; Br.; BhP.; Bhaṭṭ.; to shed, pour out, sprinkle, Kāv.; Kathās. : Caus. श्चोतयति (aor. -अचुश्चुतत् inf. -श्चोतयितवै; cf. अभि- and आ-√ श्चुत्), to cause to drop or flow, shed, ŚBr. : Desid. चुश्चोतिषति, Pāṇ. vii, 4, 61, Sch.
2. श्चुत् (ifc.) distilling, sprinkling, shedding (ifc. See घृत-, मधु-श्चुत् &c.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1093,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्चुत् See श्च्युत् below.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1057-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
श्चोतश्चुत् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: श्चोत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

श्चोत 📚 ➤ to flow,to trickle, to fall, to deviate (अंग्रेज़ी कोश)
संस्कृत: आसेचने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
श्चुत् 📚(often in later language written श्च्युत्; cf. √ च्युत्) cl. 1. P. (Dh…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें