🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:21:31 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

श्रीदा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

श्रीदाः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

श्रीदाः

अर्थ: कुबेर का विशेषण

संस्कृत: कुबेरः · पर्याय: कुबेर, त्र्यम्बकसख, यक्षराज्, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मन्

व्युत्पत्ति: श्री-दः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. श्रीद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. श्रीद (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  3. श्रीदा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. श्रीदा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. श्रीदा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. श्रीदा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — श्रीद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रीदःश्रीदौश्रीदाः
द्वितीयाश्रीदम्श्रीदौश्रीदान्
तृतीयाश्रीदेनश्रीदाभ्याम्श्रीदैः
चतुर्थीश्रीदायश्रीदाभ्याम्श्रीदेभ्यः
पञ्चमीश्रीदात् / श्रीदाद्श्रीदाभ्याम्श्रीदेभ्यः
षष्ठीश्रीदस्यश्रीदयोःश्रीदानाम्
सप्तमीश्रीदेश्रीदयोःश्रीदेषु
सम्बोधनहे श्रीदहे श्रीदौहे श्रीदाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — श्रीद
श्रीद
śrīda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
श्रीद १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] धन देनेवाले, कुबेर ।
श्रीद २ वि॰
१. श्री बढ़ानेवाला ।
२. शोभा बढ़ानेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्री—द mfn. bestowing wealth or prosperity, Pañcar.
श्री—द m. N. of Kubera, Kuval.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1099,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्रीद पु० श्रियं घनं ददाति दा--क । १ कुवेरे अमरः २ धनदातरि त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5154,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्रीदः, पुं, (श्रियं ददातीति । दा + कः ।) कुबेरः । इत्यमरः ॥ शोभादातरि, त्रि, ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-166-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
श्रीदाःश्रीद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: श्रीद (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन | श्रीदा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

श्रीदाः 📚 ➤ कुबेर का विशेषण
संस्कृत: कुबेरः · पर्याय: कुबेर, त्र्यम्बकसख, यक्षराज्, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मन्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
श्रीद 📚धन देनेवाले, कुबेर🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
श्रीद
कुबेर के और नाम (१.१.८४) — किन्नरेश, वैश्रवण, पौलस्त्य, नरवाहन, यक्ष, एकपिंग, ऐलविल, पुण्यजनेश्वर

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें