🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:01:24 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

श्रोण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

श्रोण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

श्रोण

अर्थ: एकत्र करना, बटोरना

संस्कृत: सङ्घाते

अंग्रेज़ी: to heap together,to collect, to pile together

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. श्रोण् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. श्रोण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. श्रोण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — श्रोण् (भ्वादिगण) · अर्थ: एकत्र करना, बटोरना (सङ्घाते)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमश्रोणतात् / श्रोणताद् / श्रोणतुश्रोणताम्श्रोणन्तु
मध्यमश्रोण / श्रोणतात् / श्रोणताद्श्रोणतम्श्रोणत
उत्तमश्रोणानिश्रोणावश्रोणाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: श्रोणति · लिट्: शुश्रोण · लुट्: श्रोणिता · लृट्: श्रोणिष्यति · लोट्: श्रोणतात् · लङ्: अश्रोणत् · विधिलिङ्: श्रोणेत् · आशीर्लिङ्: श्रोण्यात् · लुङ्: अश्रोणीत् · लृङ्: अश्रोणिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: श्रोणन · ण्वुल्: श्रोणकः · तृच्: श्रोणिता · ण्यत्: श्रोण्यः · तव्य: श्रोणितव्यः · अनीयर्: श्रोणनीयः · क्त: श्रोणितः · क्तवतु: श्रोणितवान् · शतृ: श्रोणन् · स्य-शतृ: श्रोणिष्यन् · क्त्वा: श्रोणित्वा · ल्यप्: प्रश्रोण्य · तुमुन्: श्रोणितुम् · णमुल्: श्रोणम् · घञ्: श्रोणः · क्तिन्: श्रोण्टि · क्वसु: शुश्रोण्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — श्रोण्
श्रोण्
śroṇ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
लँगड़ा (2.6.48) पंगु
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्रोण् (prob. artificial; cf. √ श्लोण्) cl. 1. P. श्रोणति, to collect, accumulate, Dhātup. xiii, 14; to go, move, Nir. iv, 3.
श्लोण् (also written श्रोण्, q.v.) cl. 1. P. श्लोणति, to heap, collect, Dhātup. xiii, 15 (only 3. sg. अश्लोणत्, used to explain श्रोणा, TBr.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1102,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्रोण् {c1c} P. (श्रोणति) 1 To collect, heap. --2 To be collected or accumulated.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1061-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
श्रोणश्रोण् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: श्रोण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | श्रोण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

श्रोण 📚 ➤ एकत्र करना, बटोरना
संस्कृत: सङ्घाते

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
श्रोण् 📚(prob. artificial; cf. √ श्लोण्) cl. 1. P. श्रोणति, to collect, accumu…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें