🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:27:25 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

श्लथः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

श्लथः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

श्लथः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: हिंसायाम्

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy, to hurt

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. श्लथ् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. श्लथ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — श्लथ् (भ्वादिगण) · अर्थ: (हिंसायाम्)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअश्लथत् / अश्लथद्अश्लथताम्अश्लथन्
मध्यमअश्लथःअश्लथतम्अश्लथत
उत्तमअश्लथम्अश्लथावअश्लथाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: श्लथति · लिट्: शश्लाथ · लुट्: श्लथिता · लृट्: श्लथिष्यति · लोट्: श्लथतात् · लङ्: अश्लथत् · विधिलिङ्: श्लथेत् · आशीर्लिङ्: श्लथ्यात् · लुङ्: अश्लथीत् · लृङ्: अश्लथिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: श्लथन · ण्वुल्: श्लाथकः · तृच्: श्लथिता · ण्यत्: श्लाथ्यः · तव्य: श्लथितव्यः · अनीयर्: श्लथनीयः · क्त: श्लथितः · क्तवतु: श्लथितवान् · शतृ: श्लथन् · स्य-शतृ: श्लथिष्यन् · क्त्वा: श्लथित्वा · ल्यप्: प्रश्लथ्य · तुमुन्: श्लथितुम् · णमुल्: श्लाथम् · घञ्: श्लाथः · क्तिन्: श्लत्ति · क्वसु: शश्लथ्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — श्लथ्
श्लथ्
ślath
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्लथ् (collateral form of √ श्रथ्) cl. 1. P. श्लथति (only pr. p. श्लथत्), to be loose or relaxed or flaccid, BhP. : Caus. श्लथयति id., Dhātup. xxxv, 18; to let loose, relax, loosen, Śiś.; to hurt, kill, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1103,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्लथ् {c10c} U. (श्लययति-ते) 1 To be loose or slackened. --2 To be weak or infirm. --3 To slacken, loosen, relax (fig. also); श्लथयितुं क्षणमक्षमतांगना न सहसा सहसा कृतवेपथुः Śi. 6. 57; परित्राणस्नेहः श्लथयितुमशक्यः खलु यथा G. L. 37. --4 To hurt, kill.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1062-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
श्लथःश्लथ् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: श्लथ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

श्लथः 📚 ➤ to kill, to destroy, to hurt (अंग्रेज़ी कोश)
संस्कृत: हिंसायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
श्लथ् 📚(collateral form of √ श्रथ्) cl. 1. P. श्लथति (only pr. p. श्लथत्), to…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें