🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:59:35 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

श्वचः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

श्वचः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

श्वचः

अर्थ: जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go, to move

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. श्वच (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: श्वच् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — श्वच (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्वचःश्वचौश्वचाः
द्वितीयाश्वचम्श्वचौश्वचान्
तृतीयाश्वचेनश्वचाभ्याम्श्वचैः
चतुर्थीश्वचायश्वचाभ्याम्श्वचेभ्यः
पञ्चमीश्वचात् / श्वचाद्श्वचाभ्याम्श्वचेभ्यः
षष्ठीश्वचस्यश्वचयोःश्वचानाम्
सप्तमीश्वचेश्वचयोःश्वचेषु
सम्बोधनहे श्वचहे श्वचौहे श्वचाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — श्वच् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमश्वचतेश्वचेतेश्वचन्ते
मध्यमश्वचसेश्वचेथेश्वचध्वे
उत्तमश्वचेश्वचावहेश्वचामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): श्वचते · लिट् (आत्मने.): शश्वचे · लुट् (आत्मने.): श्वचिता · लृट् (आत्मने.): श्वचिष्यते · लोट् (आत्मने.): श्वचताम् · लङ् (आत्मने.): अश्वचत · विधिलिङ् (आत्मने.): श्वचेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): श्वचिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अश्वचिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अश्वचिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: श्वचन · ण्वुल्: श्वाचकः · तृच्: श्वचिता · ण्यत्: श्वाच्यः · तव्य: श्वचितव्यः · अनीयर्: श्वचनीयः · क्त: श्वचितः · क्तवतु: श्वचितवान् · शानच्: श्वचमानः · क्त्वा: श्वचित्वा · ल्यप्: प्रश्वच्य · तुमुन्: श्वचितुम् · णमुल्: श्वाचम् · घञ्: श्वाकः · क्तिन्: श्वक्ति · क्वसु: शश्वच्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — श्वच
श्वच
śvaca
🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्वच गतौ भ्वा० आ० सक० सेट् । श्वचते अश्वचिष्ट इदिदप्ययम्
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5158,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्वच, ङ गत्याम् । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) द्वौ वकारयुक्तादी । पुनःपाठादाद्यो नेदनुबन्धः । ङितौ तु द्वौ । एक एवेत्पाठबलाद्वाध्य इति नियमात् । ङ, श्वचते । इ, श्वञ्च्यते । ङ, श्वञ्चते । इति दुर्गादासः ॥
श्वच, इ ङ गत्याम् । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) द्वौ वकारयुक्तादी । पुनःपाठादाद्यो नेदनुबन्धः । ङितौ तु द्वौ । एक एवेत्पाठबलाद्वाध्य इति नियमात् । ङ, श्वचते । इ, श्वञ्च्यते । ङ, श्वञ्चते । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-176-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
श्वचःश्वच (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: श्वच् + अच् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

श्वचः 📚 ➤ जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
श्वच 📚गतौ भ्वा० आ० सक० सेट् । श्वचते अश्वचिष्ट इदिदप्ययम्🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • श्वचः: श्वच् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें