🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:02:02 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

श्वच्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

श्वत्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

श्वत्

अर्थ: जाना, बढ़ना, सफ़ेद होना

संस्कृत: गतिवृद्ध्योः

अंग्रेज़ी: to go,to increase,to grow,to swell, to be whitened

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. श्वि धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — श्वि (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, बढ़ना, सफ़ेद होना (गतिवृद्ध्योः)

लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअशिश्वियत् / अशिश्वियद् / अश्वत् / अश्वद् / अश्वयीत् / अश्वयीद्अशिश्वियताम् / अश्वताम् / अश्वयिष्टाम्अशिश्वियन् / अश्वन् / अश्वयिषुः
मध्यमअशिश्वियः / अश्वः / अश्वयीःअशिश्वियतम् / अश्वतम् / अश्वयिष्टम्अशिश्वियत / अश्वत / अश्वयिष्ट
उत्तमअशिश्वियम् / अश्वम् / अश्वयिषम्अशिश्वियाव / अश्वयिष्व / अश्वावअशिश्वियाम / अश्वयिष्म / अश्वाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: श्वयति · लिट्: शिश्वाय · लुट्: श्वयिता · लृट्: श्वयिष्यति · लोट्: श्वयतात् · लङ्: अश्वयत् · विधिलिङ्: श्वयेत् · आशीर्लिङ्: शूयात् · लुङ्: अशिश्वियत् · लृङ्: अश्वयिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: श्वयन · ण्वुल्: श्वायकः · तृच्: श्वयिता · यत्: श्वेयः · तव्य: श्वयितव्यः · अनीयर्: श्वयनीयः · क्त: शूनः · क्तवतु: शूनवान् · शतृ: श्वयन् · स्य-शतृ: श्वयिष्यन् · क्त्वा: श्वयित्वा · ल्यप्: प्रशूय · तुमुन्: श्वयितुम् · णमुल्: श्वायम् · क्तिन्: शूति · क्वसु: शुशूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — श्व
श्व
śva
ⓘ "श्व्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है। अन्य निकट रूप: स्व, स्वः
🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. श्व in comp. for 1. श्वन्.
2. श्व (ifc.) = 1. श्वन्, MW.
श्वः in comp. for 2. श्वस्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1105,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्वः, [स्] व्य, अनागताहः । इत्यमरः ॥ कालि इति भाषा ॥ (यथा, रामायणे । २ । ६४ । ३६ । “श्वो मया सह गन्तासि जनन्या च समेधितः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-176-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
श्वत्श्वि धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

श्वत् 📚 ➤ जाना, बढ़ना, सफ़ेद होना
संस्कृत: गतिवृद्ध्योः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
श्व् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें