🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:47:07 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संगीनी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संगीनि+इ

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संगीनि

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (for सङ्गिन् See √ सञ्ज्) going with or to, uniting with, meeting, W.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. संगिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. संगिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  3. संगिन् (नपुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — संगिन् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंगिसंगिनीसंगीनि
द्वितीयासंगिसंगिनीसंगीनि
तृतीयासंगिनासंगिभ्याम्संगिभिः
चतुर्थीसंगिनेसंगिभ्याम्संगिभ्यः
पञ्चमीसंगिनःसंगिभ्याम्संगिभ्यः
षष्ठीसंगिनःसंगिनोःसंगिनाम्
सप्तमीसंगिनिसंगिनोःसंगिषु
सम्बोधनहे संगिन् / हे संगिहे संगिनीहे संगीनि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

इ

अर्थ: क्रोध

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — संगिन्
संगिन्
saṃgin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संगिन् mfn. (for सङ्गिन् See √ सञ्ज्) going with or to, uniting with, meeting, W.
सङ्गिन् mfn. hanging on, sticking in, clinging or adhering to (comp.), Kāv.; Kathās.
coming into contact with, touching (comp.), MārkP.
attached or devoted or addicted to, fond of, intent on, connected with (gen. loc., or comp.), MBh.; Kāv. &c.
full of affection or desire, worldly, licentious, Pur.; Kathās.
continuous, uninterrupted, Kir.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1128,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संगिन् a. 1 United with, meeting. --2 Attached or devoted to, fond of; Ś. 5. 11; R. 19. 16; M. 4. 2; Bg. 3. 26; 14. 15. --3 Full of affection, desirous. --4 Libidinous, lustful. --5 Continuous, uninterrupted; Ki. 14. 59.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1078-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सङ्गिन् स्त्रि० सन्ज--वितुण् । सङ्गयुक्ते स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5203,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संगीनिसंगिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: संगिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन | संगिन् (नपुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
इअव्ययम् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संगीनि 📚 ➤ (for सङ्गिन् See √ सञ्ज्) going with or to, uniting with, meeting, W. (अंग्रेज़ी कोश)

इ 📚 ➤ क्रोध

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
संगिन् 📚mfn. (for सङ्गिन् See √ सञ्ज्) going with or to, uniting with, meeting…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
संगीनीसंगीनि + इदीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें