🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:16:44 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संघटित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संघटित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संघटित

अर्थ: होना, रचना करना, चेष्टा करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: चेष्टायाम्

अंग्रेज़ी: to act, to become, to arrange, to try, to make an effort

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घटित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + घट् + क्त
  2. घटित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + घट् + क्त
  3. संघटित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. संघटित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — घटित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघटितःघटितौघटिताः
द्वितीयाघटितम्घटितौघटितान्
तृतीयाघटितेनघटिताभ्याम्घटितैः
चतुर्थीघटितायघटिताभ्याम्घटितेभ्यः
पञ्चमीघटितात् / घटिताद्घटिताभ्याम्घटितेभ्यः
षष्ठीघटितस्यघटितयोःघटितानाम्
सप्तमीघटितेघटितयोःघटितेषु
सम्बोधनहे घटितहे घटितौहे घटिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — घट् (भ्वादिगण) · अर्थ: होना, रचना करना, चेष्टा करना (चेष्टायाम्)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमघटतेघटेतेघटन्ते
मध्यमघटसेघटेथेघटध्वे
उत्तमघटेघटावहेघटामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): घटते · लिट् (आत्मने.): जघटे · लुट् (आत्मने.): घटिता · लृट् (आत्मने.): घटिष्यते · लोट् (आत्मने.): घटताम् · लङ् (आत्मने.): अघटत · विधिलिङ् (आत्मने.): घटेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): घटिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अघटिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अघटिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: घटन · ण्वुल्: घाटकः · तृच्: घटिता · ण्यत्: घाट्यः · तव्य: घटितव्यः · अनीयर्: घटनीयः · क्त: घटितः · क्तवतु: घटितवान् · शानच्: घटमानः · क्त्वा: घटित्वा · ल्यप्: प्रघट्य · तुमुन्: घटितुम् · णमुल्: घाटम् · घञ्: घाटः · क्तिन्: घट्टि · क्वसु: जघट्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घटित
घटित
ghaṭita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घटित वि॰ [सं॰]
१. बना हुआ । रचा हुआ । रचित । निर्मित ।
२. जो हुआ हो । जो एक बार हो गया हो (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घटित mfn. planned, devised, attempted, W.
happened, occurred, W.
connected with, involving (ifc.), Jaim. i, 1, 5, Sch.
shut, Hcar. v, 96
produced, effected by, made, made of (in comp.), Pañcat. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (375,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घटित p. p. [घट् णिच् क्त] 1 United, joined, connected; Māl. 10. 23. --2 Planned, devised. --3 Happened. --4 Effected, produced. --5 Made or composed of.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0475-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घटित त्रि० घट--णिच्--क्त । १ योजिते रचिते २ स्ववि- षयताव्याप्यविषयताविशिष्टे भवति च वह्न्यभावः वह्नि- घटितः वह्न्यभावविषयताया वह्निविषयताव्याप्यत्वात्” “प्रतियोगिवैयधिकरण्यघटितव्यापकताया निवेशः” व्युत्पत्तिवादे गदाधरः । तस्य भावः त्व घटितत्व तद्भावे न० । विशिष्टान्तराघटितत्वं विशिष्टद्वयाघटितत्वम् इति च सामान्यनिरुक्तौ गदाधरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2781,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "घटित" आता है (7)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संघटितघटित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + घट् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: घटित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + घट् + क्त | संघटित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संघटित 📚 ➤ होना, रचना करना, चेष्टा करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: चेष्टायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घटित 📚बना हुआ । रचा हुआ । रचित । निर्मित🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • संघटित: सम् + घट् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें