🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:58:21 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संघरना

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संघरन्+आ

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संघरन्

अर्थ: सींचना, गीला करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: सेचने

अंग्रेज़ी: to irrigate, to moisten, to wet

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घरत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + घृ + शतृ
  2. घरत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + घृ + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — घरत् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघरन्घरन्तौघरन्तः
द्वितीयाघरन्तम्घरन्तौघरतः
तृतीयाघरताघरद्भ्याम्घरद्भिः
चतुर्थीघरतेघरद्भ्याम्घरद्भ्यः
पञ्चमीघरतःघरद्भ्याम्घरद्भ्यः
षष्ठीघरतःघरतोःघरताम्
सप्तमीघरतिघरतोःघरत्सु
सम्बोधनहे घरन्हे घरन्तौहे घरन्तः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — घृ (भ्वादिगण) · अर्थ: सींचना, गीला करना (सेचने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमघरतिघरतःघरन्ति
मध्यमघरसिघरथःघरथ
उत्तमघरामिघरावःघरामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: घरति · लिट्: जघार · लुट्: घर्ता · लृट्: घरिष्यति · लोट्: घरतात् · लङ्: अघरत् · विधिलिङ्: घरेत् · आशीर्लिङ्: घ्रियात् · लुङ्: अघार्षीत् · लृङ्: अघरिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: घरण · ण्वुल्: घारकः · तृच्: घर्ता · ण्यत्: घार्यः · तव्य: घर्तव्यः · अनीयर्: घरणीयः · क्त: घृतः · क्तवतु: घृतवान् · शतृ: घरन् · स्य-शतृ: घरिष्यन् · क्त्वा: घृत्वा · ल्यप्: प्रघृत्य · तुमुन्: घर्तुम् · णमुल्: घारम् · घञ्: घारः · क्तिन्: घृति · क्वसु: जघृवान्

आ

अर्थ: स्वीकृति ‘हाँ'

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्
  2. ऋ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. ऌ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संघरन्घरत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + घृ + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: घरत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + घृ + शतृ
आअव्ययम् 📚
अन्य सम्भावना: ऋ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | ऌ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संघरन् 📚 ➤ सींचना, गीला करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: सेचने

आ 📚 ➤ स्वीकृति ‘हाँ'

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घरत् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
संघरनासंघरन् + आहल्-अच् संयोग —

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • संघरन्: सम् + घृ + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें