🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:47:22 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संचारी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संचारी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संचारी

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: going together or about, going hither and thither, roaming, wandering, moving in (loc. or comp.), Kāv.; Rājat.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. संचारिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — संचारिन् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंचारीसंचारिणौसंचारिणः
द्वितीयासंचारिणम्संचारिणौसंचारिणः
तृतीयासंचारिणासंचारिभ्याम्संचारिभिः
चतुर्थीसंचारिणेसंचारिभ्याम्संचारिभ्यः
पञ्चमीसंचारिणःसंचारिभ्याम्संचारिभ्यः
षष्ठीसंचारिणःसंचारिणोःसंचारिणाम्
सप्तमीसंचारिणिसंचारिणोःसंचारिषु
सम्बोधनहे संचारिन्हे संचारिणौहे संचारिणः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — संचारिन्
संचारिन्
saṃcārin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-चारिन् mfn. going together or about, going hither and thither, roaming, wandering, moving in (loc. or comp.), Kāv.; Rājat.; Kathās.; Inscr.
going or passing from one to another, transmitted, infectious, contagious, hereditary (as a disease), Yājñ.; Rājat.
ascending and descending (applied to a note or tone), Saṃgīt.
penetrating into (comp.), Mcar.
coming together, meeting, in contact with, adjacent or contiguous to (instr.), Kād.
taken or carried together with one (as an umbrella &c.), Rājat.
carrying with one (comp.), Kām.
being in (comp.), Suśr.; Mṛcch.
engaged in, occupied with (comp.), Pañcar.
passing away, transitory, adventitious, unsteady, inconstant, fickle (= व्य्-अभिचारिन्, q.v.), Śiś.; Sāh.
influencing, impelling, setting in motion, MaitrUp.
difficult, inaccessible, W.
सं-चारिन् m. incense or the smoke rising from burnt incense, L.
air, wind, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1132,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संचारिन् a. (णी f.) 1 Moving, moveable; संचारिणी नगरदेवतेव Māl. 1; Ku. 3. 54; संचारिणी दीपाशिखेव रात्रौ R. 6. 67. --2 Roaming, wandering. --3 Changing, unsteady, fickle. --4 Difficult to be passed, inaccessible, --5 Evanescent, as a Bhāva; see below. --6 Influencing. --7 Hereditary, successively communicated (as a [] disease). --8 Contagious. --9 Impelling. --m. 1 Wind, air. --2 Incense. --3 A transient or evanescent feeling which serves to strengthen the prevailing sentiment; see व्यभिचारिन्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1081-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सञ्चारिन् पु० सम् + चर--णिनि । १ धूपे त्रिका० २ वायौ शब्दच० । अलङ्कारोक्ते शृङ्गारादिरसाद्यनुगुणे ३ भाव भेदे च भावभेदश्च व्यभिचारिभावः । “नानाभिनयसम्ब- न्धात् मावयन्ति रसान् यतः । तस्माद्भावा अमी प्रोक्ता स्थायिसञ्चारिसात्त्विकाः” । “व्यक्तः सञ्चारिणा तथेति” सा० द० । ४ सञ्चारकारके त्रि० स्त्रियां ङीष् । “सञ्चारिणी दीपशिखेवेति” रघुः । सा च ५ हंसपद्याञ्च राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5204,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संचारीसंचारिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संचारी 📚 ➤ going together or about, going hither and thither, roaming, wandering, moving in (loc. or comp.), Kāv.; Rājat. (अंग्रेज़ी कोश)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
संचारिन् 📚mfn. going together or about, going hither and thither, roaming, wande…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें