🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:09:56 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संयद्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संयद्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संयद्

अर्थ: युद्ध, संग्राम, लड़ाई

संस्कृत: युद्धम् · पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण

व्युत्पत्ति: सम् + यम् + क्विप् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. संयत् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. संयत् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. यत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + इ + शतृ
  4. यत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + इ + शतृ
  5. यत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + इ + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — संयत् (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंयत् / संयद्संयतौसंयतः
द्वितीयासंयतम्संयतौसंयतः
तृतीयासंयतासंयद्भ्याम्संयद्भिः
चतुर्थीसंयतेसंयद्भ्याम्संयद्भ्यः
पञ्चमीसंयतःसंयद्भ्याम्संयद्भ्यः
षष्ठीसंयतःसंयतोःसंयताम्
सप्तमीसंयतिसंयतोःसंयत्सु
सम्बोधनहे संयत् / हे संयद्हे संयतौहे संयतः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — संयत्
संयत्
saṃyat
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
युद्ध के और नाम (2.8.106) समुदाय · समिति · आजि · समित् · युध्
बँधा हुआ (3.1.42) बद्ध · कीलित
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संयत् १ वि॰ [सं॰]
१. संबद्ध । लगा हुआ ।
२. अखंडित । लगातार ।
संयत् २ संज्ञा पुं॰
१. नियत स्थान । बदी हुई जगह जहाँ मिला जाय ।
२. वादा । करार ।
३. झगड़ा । लड़ाई । संघर्ष ।
४. एक प्रकार की ईंट जो यज्ञ की वेदी बनाने के काम आती थी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-√ यत् Ā. -यतते, to unite (in trans.), meet together, encounter (rarely ‘as friends’, generally ‘as enemies’), contend, engage in contest or strife, quarrel (with संग्रामम्, ‘to begin a combat’), RV.; Br.; ChUp.; (P. ˚ति) to unite, join together (trans.), RV. vi, 67, 3.
सं-यत् mfn. (in some senses fr. सं-√ यम् below, Pāṇ. vi, 4, 40; Vop. 26, 78) coherent, contiguous, continuous, uninterrupted, RV.; ŚāṅkhŚr.
सं-यत् f. an agreement, covenant, stipulation, ŚBr.
a means of joining or uniting, TS.
an appointed place, RV. ix, 56, 15
contest, strife, battle, war (generally found in loc. or comp.), MBh.; Kāv. &c.
सं-यत् f. N. of partic. bricks (-त्व n.), TS.
सं-यत् See above.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1111,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संयत् {c1c} A. 1 To struggle, contend; देवासुरा वा एषु लोकेषु संयेतिरे. --2 To form or be formed in rows. --3 To agree, coincide.
संयत् f. A battle, war, fight; यः संयति प्राप्तपिनाकिलीलः R. 6. 72, 7. 39; 18. 21; Ki. 1. 19; Śi. 16. 15. --Comp. --वरः a king, prince.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1066-1)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संयत् स्त्री संयम्यतेऽत्र सम् + गम--आधारे क्विप् तुक् च । १ युद्धे अमरः । कर्त्तरि क्विप् । २ संयमनकर्त्तरि त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5174,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संयत्, पुं, स्त्री, (संयम्यतेऽत्रेति । सं + यम् + क्विप् । “गमादीनाम् ।” ६ । ४ । ४० । इत्यम्य वार्त्तिकोक्त्या मलोपः । तुक् ।) युद्धम् । इत्य- मरभरतौ ॥ (यथा, रघुः । ७ । ३९ । “उत्थापितः संयति रेणुरश्वैः सान्द्रीकृतः स्यन्दनवंशचक्रैः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-199-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संयद्संयत् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: संयत् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | यत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + इ + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संयद् 📚 ➤ युद्ध, संग्राम, लड़ाई
संस्कृत: युद्धम् · पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
संयत् 📚संबद्ध । लगा हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
संयत्
युद्ध के और नाम (२.८.१०६) — समुदाय, समिति, आजि, समित्, युध्
बँधा हुआ (३.१.४२) — बद्ध, कीलित

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • संयद्: सम् + यम् + क्विप् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें