🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:28:51 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संवनना

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संवननाः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संवननाः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: पर्याय: वशक्रिया

अंग्रेज़ी: propitiating, AV.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. संवनन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. संवनन (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — संवनन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंवननःसंवननौसंवननाः
द्वितीयासंवननम्संवननौसंवननान्
तृतीयासंवननेनसंवननाभ्याम्संवननैः
चतुर्थीसंवननायसंवननाभ्याम्संवननेभ्यः
पञ्चमीसंवननात् / संवननाद्संवननाभ्याम्संवननेभ्यः
षष्ठीसंवननस्यसंवननयोःसंवननानाम्
सप्तमीसंवननेसंवननयोःसंवननेषु
सम्बोधनहे संवननहे संवननौहे संवननाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — संवनन
संवनन
saṃvanana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संवनन संज्ञा पुं॰ [सं॰] दे॰
१. 'संवदन' ।
२. यंत्र मंत्र आदि के द्वारा स्त्रियों को फँसाना ।
३. प्राप्ति । उपलब्धि (को॰) ।
४. अनुराग । आसक्ति । प्रीति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-वनन mf(ई)n. propitiating, AV.
(ifc.) making well-disposed to (in दान-स्˚), R.
सं-वनन m. N. of an Āṅgirasa (author of RV. x, 191), Anukr.
सं-वनन n. or (आ), f. (cf. सं-वदन) causing mutual fondness, propitiating, subduing (esp. by spell), charming, fascination, AV. &c. &c.
सं-वनन m. gaining, acquiring (in कोश-स्˚), MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1114,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संवननं 1 Subduing or overpowering by magical rites or drugs. --2 [] A charm, an amulet. --3 Fondness, love.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1069-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संवननं, क्ली, (सं + वन + ल्युट् ।) संवदनम् । इत्यमरटीकायां रामाश्रमः ॥ (यथा, कथा- सरित्सागरे । ३४ । १६९ । “हृदयानुप्रवेशो हि प्रभोः संवननं महत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-202-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संवननाःसंवनन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: संवनन (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संवननाः 📚 ➤ दे॰ उमा-कोश
संस्कृत: पर्याय: वशक्रिया
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): propitiating, AV.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
संवनन 📚दे॰🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
संवनन
वशीकरण (३.२.४) — वशक्रिया

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬