🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:27:10 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संशंसा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संशंसा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संशंसा

अर्थ: इच्छा करना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: इच्छायाम्

अंग्रेज़ी: to wish

व्युत्पत्ति: शंस् + अ + टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शंसा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + शंस् + अच्
  2. शंसा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: सम् + शंस् + अच्
  3. शंसा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: सम् + शंस् + अच्
  4. शंस (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: सम् + शंस् + घञ्
  5. संशंसा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  6. शंसा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: सम् + शंस् + अच्
  7. शंस (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: सम् + शंस् + घञ्
  8. संशंसा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — शंसा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशंसाशंसेशंसाः
द्वितीयाशंसाम्शंसेशंसाः
तृतीयाशंसयाशंसाभ्याम्शंसाभिः
चतुर्थीशंसायैशंसाभ्याम्शंसाभ्यः
पञ्चमीशंसायाःशंसाभ्याम्शंसाभ्यः
षष्ठीशंसायाःशंसयोःशंसानाम्
सप्तमीशंसायाम्शंसयोःशंसासु
सम्बोधनहे शंसेहे शंसेहे शंसाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — शंस् (भ्वादिगण) · अर्थ: इच्छा करना (इच्छायाम्)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमशंसतेशंसेतेशंसन्ते
मध्यमशंससेशंसेथेशंसध्वे
उत्तमशंसेशंसावहेशंसामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): शंसते · लिट् (आत्मने.): शशंसे · लुट् (आत्मने.): शंसिता · लृट् (आत्मने.): शंसिष्यते · लोट् (आत्मने.): शंसताम् · लङ् (आत्मने.): अशंसत · विधिलिङ् (आत्मने.): शंसेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): शंसिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अशंसिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अशंसिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शंसन · ण्वुल्: शंसकः · तृच्: शंसिता · ण्यत्: शंस्यः · तव्य: शंसितव्यः · अनीयर्: शंसनीयः · क्त: शंसितः · क्तवतु: शंसितवान् · शानच्: शंसमानः · क्त्वा: शंसित्वा · ल्यप्: प्रशंस्य · तुमुन्: शंसितुम् · णमुल्: शंसम् · घञ्: शंसः · क्तिन्: शंस्ति · क्वसु: शशंस्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शंसा
शंसा
śaṃsā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शंसा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. प्रशंसा ।
२. अभिलाषा । आशा । इच्छा ।
३. वर्णन । कथन ।
४. दुहराना ।
५. पाठ करना ।
६. अनुमान । कल्पना [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शंसा (आ), f. praise, flattery, eulogium, Kāv.
wish, desire, W.
speech, utterance, announcement, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1044,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शंसा [शंस्-अ] 1 Praise. --2 Wish, desire, hope. --3 Repeating, narrating. --4 Reciting.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1027-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शंसा स्त्री शन्स--अ । १ वाक्ये । २ वाञ्छायां मेदि० । ३ प्रशंसायाञ्च शब्दर० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5072,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शंसा, स्त्री, (शंस + अः । स्त्रियां टाप् ।) वाक्यम् । वाञ्छा । इति मेदिनी ॥ प्रशंसा । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-001-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संशंसाशंसा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + शंस् + अच् 📚
अन्य सम्भावना: शंसा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: सम् + शंस् + अच् | शंसा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: सम् + शंस् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संशंसा 📚 ➤ इच्छा करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: इच्छायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शंसा 📚प्रशंसा🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • संशंसा: सम् + शंस् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬