🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:31:40 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सटक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सट-+क

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

क

अर्थ: ब्रह्मा

संस्कृत: जलम्, शिरः · पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह

व्युत्पत्ति: कच्-ड (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. क (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. क (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — क (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकम्केकानि
द्वितीयाकम्केकानि
तृतीयाकेनकाभ्याम्कैः
चतुर्थीकायकाभ्याम्केभ्यः
पञ्चमीकात् / काद्काभ्याम्केभ्यः
षष्ठीकस्यकयोःकानाम्
सप्तमीकेकयोःकेषु
सम्बोधनहे कहे केहे कानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — क
क
ka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क हिंदी वर्णमाला का पहला व्यंजन वर्ण । इसका उच्चारण कंठ से होता है । इसे स्पर्श वर्ण भई कहते हैं । ख, ग, घ और ङ इसके सवर्ण हैं ।
क १ संज्ञा पु॰ [ सं॰]
१. ब्रह्मा ।
२. विष्णु ।
३. कामदेव ।
४. सूर्य ।
५. प्रकाश ।
६. प्राजापति ।
७. दक्ष ।
८. अग्नि ।
९. वायु ।
१०. राजा ।
११. यम ।
१२. आत्मा ।
१३. मन ।
१४. शरीर ।
१५. काल । समय ।
१६. धन ।
१७. मयूर ।
१८. शब्द ।
१९. ग्रंथि । गाँठ ।
२०. जल । उ॰— ति न नगर न नागरी, प्रतिपद हंस क हानि ।—केशव (शब्द॰) । यौ॰ — कज = कमल ।कद = बादल ।
२१. गरुड़ (को॰) । २२ आनंद । सुख (को॰) ।
२३. मस्तक (को॰) ।
२४. सुवर्ण (को॰) ।
२५. पक्षी (को॰) ।
२६. केश । बाल (को॰) ।
२७. केशगुच्छ (को॰) ।
२८. स्त्री का करण या क्रिया (को॰) ।
२९. दुग्ध । दूध (को॰) ।
३०. कृपणता । (को॰) ।
३१. विष (को॰) । भय (को॰) ।
क २ पु † वि॰ [ हिं॰]
१. का । उ॰— सुवा क बेल पवन होइ लागा ।—जायसी ग्रं॰ (गुप्त), पृ॰ २७९ ।
२. को । उ॰— राम निकाई रावरी, है सबही को नीक । जो यह साची है सदा, तौ नीको तुलसीक ।—मानस, १ ।२९ ।
क ३ अव्य॰ [फा॰ कि] की । या । अथवा । उ॰— कागल नहीं क मस नहीं, नहीं क लेखणहार ।— ढोला॰, दू॰ १४० ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. क the first consonant of the alphabet, and the first guttural letter (corresponding in sound to k in keep or king).
2. क कस्, का, किम्, interrog. pron. (see किम् and 2. कद्, and cf. the following words in which the interrogative base क appears, कतम, कतर, कति, कथम्, कदा, कर्हि, का, &c.), who? which? what? In its declension क follows the pronoun तद् except in nom. acc. sing. neut., where किम् has taken the place of कद् or कत् in classical Sanskṛt; but the old form कद् is found in the Veda (see Gram. 227);
क [cf. Zd. ka, kô, kâ, kat; Gk. πόθεν, πῶς, (Ion. κόθεν, κῶς), τίς, τί; Lat. quis, quid; Lith. kas ká; Goth. hvas, hvô, hva, Angl.Sax. hwā, hwaet; Eng. who, what.]
The interrogative sentence introduced by क is often terminated by इति (e.g. कस्य स पुत्र इति कथ्यताम्, let it be said, ‘whose son is he?’), but इति may be omitted and the sentence lose its direct interrogative character (e.g. कस्य स पुत्रो न ज्ञायते, it is not known whose son he is). क with or without √ 1. अस् may express ‘how is it possible that?’ ‘what power have I, you, they, &c.?’ (e.g. के मम धन्विनोऽन्ये, what can the other archers do against me? के आवाम् परित्रातुम्, what power have we to rescue you?) क is often connected with a demonstrative pron. (e.g. को ऽयम् आयाति, who comes here?) or with the potential (e.g. को हरिं निन्देत्, who will blame Hari?) क is sometimes repeated (e.g. कः को ऽत्र, who is there? कान् कान्, whom? whom? i.e. which of them? cf. Gram. 54), and the repetition is often due to a kind of attraction (e.g. केषां किं शास्त्रम् अध्ययनीयम्, which book is to be read by whom? Gram. 836. a). When किम् is connected with the inst. c. of a noun or with the indecl. participle it may express ‘what is gained by doing so, &c.?’ (= कोऽर्थस्); (e.g. किं विलम्बेन, what is gained by delay? किम् बहुना, what is the use of more words? धनेन किं यो न ददाति, what is the use of wealth to him who does not give? with inst. and gen., नीरुजः किम् औषधैः, what is the use of medicine to the healthy?)
क is often followed by the particles इव, उ, नाम, नु, वा, स्विद्, some of which serve merely to generalize the interrogation (e.g. किम् इव एतद्, what can this be? क उ श्रवत्, who can possibly hear? को नाम जानाति, who indeed knows? को न्वयम्, who, pray, is this? किं नु कार्यम्, what is to be done? को वा देवाद् अन्यः, who possibly other than a god? कस्य स्विद् हृदयं नास्ति, of what person is there no heart?)
क is occasionally used alone as an indefinite pronoun, especially in negative sentences (e.g. न कस्य को वल्लभः, no one is a favourite of any one; नान्यो जानाति कः, no one else knows; कथं स घातयति कम्, how does he kill any one?) Generally, however, क is only made indefinite when connected with the particles च, चन, चिद्, वा, and अपि, in which case क may sometimes be preceded by the relative य (e.g. ये के च, any persons whatsoever; यस्यै कस्यै च देवतायै, to any deity whatsoever; यानि कानि च मित्राणि, any friends whatsoever; यत् किंच, whatever). The particle चन, being composed of च and न, properly gives a negative force to the pronoun (e.g. यस्माद् इन्द्राद् ऋते किंचन, without which Indra there is nothing), but the negative sense is generally dropped (e.g. कश्चन, any one; न कश्चन, no one), and a relative is sometimes connected with it (e.g. यत् किंचन, anything whatsoever). Examples of चिद् with the interrogative are common; वा and अपि are not so common, but the latter is often found in classical Sanskṛt (e.g. कश्चिद्, any one; केचिद्, some; न कश्चिद्, no one; न किंचिद् अपि, nothing whatsoever; यः कश्चिद्, any one whatsoever; केचित् — केचित्, some — others; यस्मिन् कस्मिन् वा देशे, in any country whatsoever; न को ऽपि, no one; न किमपि, nothing whatever). क may sometimes be used, like 2. कद्, at the beginning of a compound. See क-पूय, &c.
3. क अस्, m. (according to native authorities) N. of Prajāpati or of a Prajāpati, VS. xx, 4; xxii, 20; TS. i; ŚBr. &c.
of Brahman, MBh. i, 32; BhP. iii, 12, 51; xii, 13, 19; 20
of Dakṣa, BhP. ix, 10, 10
of Viṣṇu, L.
of Yama, L.
of Garuḍa
the soul, Tattvas.
a particular comet, VarBṛS.
the sun, L.
fire, L.
splendour, light, L.
air, L.
a peacock, L.
the body, L.
time, L.
wealth, L.
sound, L.
a king, L.
= काम-ग्रन्थि (?)
क (अम्), n. happiness, joy, pleasure, ChUp. iv, 10, 5; Nir. &c.
water, MaitrS. i, 10, 10; ŚBr. x; Yājñ. &c.
the head
hair, a head of hair, L.
क n. (also regarded as ind.; cf. 1. कम्.)
4. क a Taddhita affix (much used in forming adjectives; it may also be added to nouns to express diminution, deterioration, or similarity, e.g. पुत्रक, a little son; अश्वक, a bad horse or like a horse).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (240,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क The first consonant of the alphabet, and first letter of the guttural class.
कः 1 Brahman. --2 Viṣṇu. --3 Kāmadeva. --4 Fire. --5 Wind or air. --6 Yama. --7 The sun. --8 The soul. --9 A king or prince. --10 Knot or joint. --11 A peacock. --12 The king of birds. --13 A bird. --14 The mind. --15 Body. --16 Time. --17 A cloud. --18 A word, sound. --19 Hair. --20 Light, splendour. --21 Wealth, property. --कं 1 Happiness, joy, pleasure (as in नाक which is explained thus; न कं सुखं = दुःखं; न अकं यत्र). --2 Water; सत्येन माभिरक्ष त्वं वरुणेत्यभिशाप्य कं Y. 2. 108; केशवं पतितं दृष्ट्वा पांडवा हर्षनिर्भराः Subhāṣ. (where a pun is intended on केशव, the apparent meaning being Keśava). --3 The head; as in कंधरा (= कं शिरो धारयतीति). --Comp. --ज a. watery, aquatic. --दः a cloud (giving water.)
क A Taddhita affix added to nouns and adjectives, mostly to the former, in the sense of diminution, deterioration, similarity, endearment, or sometimes to express the original meaning of the word itself; e. g. वृक्षकः a small tree; बालकः a chap; पुत्रकः dear boy; अश्वकः a bad horse, or like a horse, or a horse itself (स्वार्थे कन्).
चाटुकः, कं Pleasing or grateful discourse.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0365-1)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क व्यञ्जनवर्ण्णभेदः ककारः कण्ठ्यः अर्द्धमात्रः । तस्य तन्त्रे वाचकाः शब्दा वर्ण्णाभिधाने उक्ता यथा । “कः क्रो धीशो महाकाली कामदेवःप्रकाशकः । कपाली तेजसः शान्तिर्वासुदेवोजयानलः । चक्री प्रजापतिः सृष्टिर्दक्ष- स्कन्धो विशार्म्पातः । अनन्तः पार्थिवोविन्दुस्तापिनी पर- मात्मकः । वर्गाद्यश्च मुखी ब्रह्मा वर्णाद्योऽम्भःशिवोज- लम् । माहेश्वरो तुला पुष्पं मङ्गलश्चरणं करः । निव्या- कामेश्वरी मुख्यः कामरूपो गजेन्द्रकः । श्रीपुरंरमणो- रङ्ग कुसुमा परमार्थकः” ।
क पु० कै--शब्दे कच--दीप्तौ वा ङ १ ब्रह्मणि २ विष्णौ ३ काम- देवे ४ अग्नौ ५ वायौ ६ यमे ७ सूर्य्ये ८ आत्मनि ९ दक्षे- प्रजापतौ १० राजनि ११ कामग्रन्थौ १२ मयूरे” मेदि० । १३ विहगे शब्दचि० । १४ चित्ते १५ देहे १६ काले १७ घने मेघे १८ शब्दे अनकार्थकोषः १९ प्रकाशे च एका- क्षरकोषः । २० शिरसि न० “द्वाभ्यामीष्ठौ द्विरुन्मृज्य [] चैकेन क्षालयेत् करम् । मुखघ्राणनेत्रश्रोत्रनाभ्युरस्कं भु- जौ क्रमात्” तन्त्रसारः कं शिरः २१ जले २२ सुखे च न० मेदि० २३ केशे पु० धरणी । तत्र ब्रह्मणि “दिग्वा- तार्कप्रचेतोऽश्विवह्नीन्द्रीपेन्द्रमित्रकाः” शा० ति० । कः ब्रह्मा । तट्टीका “कस्मै त्वा काय त्वा” यजु० २०, ४ । काय सुखाय प्रजापतये इत्येके । “कस्यासि कोनामासीति प्रजा- पतिर्वै कोनाम” शत० ४, ५, ६, ४ । “कवत्योयाज्यानु- बाक्या कोहि प्रजापतिः” ६, २, २, ५, प्रजापतिर्वै कस्तस्मा एवैतदिमां वषट्करोति” ६, ४, ३, ४ । दक्षप्रजापतौ “ततः प्राचेतसोऽसिक्न्यामनुनोतः खयम्भुवा । षष्टिं स जनयामास दुहितॄःपितृवत्सलाः । दश धर्म्माय कायेन्दोर्द्विषट् त्रिनव दत्तवान्” भाग० ६, ३, २०, काय दक्षप्रजापतये द्विषट्द्वादश । “खेभ्यस्तु छन्दांस्यृषयो मेढ्रतः कः” भाग० ८, ५, २८ । कः प्रजापतिः । “यस्मात्पितामहो- भूतः प्रभुरेकः प्रजापतिः । ब्रह्मा सुरगुरुः स्थाणुर्मनुः कः परमेष्ठ्यथ” भा० आ० १ अ० । “मारीचमाशु विशिखेन यथा कमुग्रः” ९, ९, १० कं दक्षम् । सुखे “प्राणो ब्रह्म कँ ब्रह्म खं ब्रह्मेतिसहोवाच जानाम्यहं यत्प्राणो ब्रह्म कञ्च तु खञ्च न जानामीति तेऽहोचुः यद्वाव कं तदेव खं यदेव खं तदेव कमिति” छा० उप० । अत्र सुखस्वरूपतया ब्रह्मरूपत्वम् । यथाह तद्भाष्ये “तमेवमुक्तवन्तं ब्रह्मचारिणं ते ह्यग्नयः ऊचुः यद्वाव यदेव वयं कमवोचाम तदेव खमा- काश इत्येवं खेन विशेष्यमाणं कं विषयेन्द्रियसंयोभजातसु- खान्निवर्त्तितं स्यान्नीलेतेव विशेष्यमाणमुत्पलं रक्तादिभ्यः । यदेव खमाकाशमवोचाम तदेव च कं सुखमिति जानीहि एवञ्च सुखेन विशेष्यमाणं खं भौतिकादचेतनात् खान्नि- वर्त्तितं स्यान्नीलोत्पलवदेव” । अत्र कंशब्दएव मान्ताव्ययम् इत्यन्ये । जले “के शवं पतितं दृष्ट्वा द्रोणोहर्षमुपागतः” विदग्धमु० । “के यूयं स्थल एव सम्प्रति वयम्” सा० त० । कः देवताऽस्य अण् । “कस्येत्” पा० इत् वृद्धिः । काय प्रजापतिदैवते विवाहभेदे । “स्त्रींस्त्रीन् कायोढजासुतः” मनुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1601,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क, ककारः । (वर्णस्य स्वरूपग्रहणाय कारः ।) स तु व्यञ्जनप्रथमवर्णः । अस्योच्चारणस्थानं कण्ठः । इति व्याकरणम् ॥ (तंथा चोक्तम् “तुल्यास्य प्रयत्नं सवर्णं” । १ । १ । ९ । सिद्धान्तकौमुद्याम् । “अकुहविसर्जनीयानाङ्कण्ठः” ॥ इति ॥ * ॥) (वङ्गीयभाषायां) तस्य लेखनप्रकारो यथा, -- “वामरेखा भवेद्ब्रह्मा विष्णुर्द्दक्षिणरेखिका । अधोरेखा भवेद्रुद्रो मात्रा साक्षात् सरस्वती ॥ कुण्डली चाङ्कुशाकारा मध्यशून्यं सदाशिवः । कदम्बगोलकाकारं ककारं भावयेत् सुधीः” ॥ इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥ * ॥ तस्य नामानि यथा, -- “कः क्रोधीशो महाकाली कामदेवप्रकाशकः । कपाली तेजसः शान्तिर्वासुदेवो जयानलः ॥ चक्री प्रजापतिः सृष्टिर्दक्षस्कन्धो विशाम्पतिः । अनन्तः पार्थवो विन्दुस्तापिनी परमात्मकः ॥ वर्गाद्यश्च मुखी ब्रह्मा सखाद्योऽम्भः शिवो जलम् । माहेश्वरी तुला पुष्प मङ्गलश्चरणं करः ॥ नित्या कामेश्वरी मुख्यः कामरूपो गजेन्द्रकः । श्रीपुरं रमणो रङ्गकुसुमा परमात्मकः” ॥ इति तन्त्रशास्त्रम् ॥ “अधुना संप्रवक्ष्यामि ककारतत्त्वमुत्तमम् । रहस्यं परमाश्चर्य्यं त्रैलोक्यानाञ्च संशृणु ॥ वामरेखा भवेद्ब्रह्मा विष्णुर्द्दक्षिणरेखिका । अधोरेखा भवेद्रुद्रो मात्रा साक्षात् सरस्वती ॥ कुण्डली अङ्कुशाकारा मध्ये शून्यः सदाशिवः । जवायावकसंकाशा वामरेखा वरानने ! ॥ शरच्चन्द्रप्रतीकाशा दक्षरेखा च मूर्त्तिमान् । अधोरेखा वरारोहे ! महामरकतद्युतिः ॥ शङ्खकुन्दसमा कीर्त्तिर्म्मात्रा साक्षात् सरस्वती । कुण्डली अङ्कुशा या तु कोटिविद्युल्लताकृतिः ॥ कोटिचन्द्रप्रतीकाशो मध्ये शून्यः सदाशिवः । शून्यगर्ष्मे स्थिता काली कैवल्यपददायिनी ॥ ककाराज्जायते सर्व्वं कामं कैवल्यमेव च । अर्थश्च जायते देवि ! तथा धर्म्मश्च नान्यथा ॥ ककारः सर्व्ववर्णानां मूलप्रकृतिरेव च । [] ककारः कामदा कामरूपिणी स्फुरदव्यया ॥ कामनीया महेशानि ! स्वयं प्रकृतिसुन्दरी । माता सा सर्व्वदेवानां कैवल्यपददायिनी ॥ ऊर्द्ध्वकोणे स्थिता कामा ब्रह्मशक्तिरितीरिता । वामकोणे स्थिता ज्येष्ठा विष्णुशक्तिरितीरिता ॥ दक्षकोणे स्थिता विन्दू रौद्री संहाररूपिणी । ज्ञानात्मा स तु चार्व्वङ्गि ! कलाचतुष्टयात्मकः ॥ इच्छाशक्तिर्भवेद्ब्रह्मा विष्णुश्च ज्ञानशक्तिमान् । क्रियाशक्तिर्भवेद्रुद्रः सर्व्वे प्रकृतिमूर्त्तिमान् ॥ आत्मविद्या शिवस्तत्र सदा मन्त्रः प्रतिष्ठितः । आसनं त्रिपुरादेव्याः ककारं पञ्चदैवतम् ॥ ईश्वरो यस्तु देवेशि ! त्रिकोणे तस्य संस्थितिः । त्रिकोणमेतत् कथितं योनिमण्डलमुत्तमम् ॥ केवलं प्रपदे यस्याः कामिनी सा प्रकीर्त्तिता । ओँ जवायावकसिन्दूरसदृशीं कामिनीं परम् ॥ चतुर्भुजां त्रिनेत्राञ्च बाहुवल्लीविराजिताम् । कदम्बकोरकाकारस्तनद्वयविभूषिताम् ॥ रत्नकङ्कणकेयूरमङ्गदैरुपशोभिताम् । रत्नहारैः पुष्पहारैः शोभितां परमेश्वरीम् ॥ एवं हि कामिनीं ध्यात्वा ककारं दशधा जपेत् । प्रफुल्लञ्च ततो ध्यात्वा जपस्य फलभाग्भवेत् ॥ एतत्ते कथितं देवि ! ककारतत्त्वमुत्तमम्” ॥ इति कामधेनुतन्त्रम् ॥ (अनुबन्धविशेषः । यथाह कविकल्पद्रुमः । “कश्चुरादिः किस्तु वा” । एतेन गणत् क संख्याने गणयति कथत् क वाक्यप्रबन्धे कथयति इत्यादि स्यात् ॥)
कं, क्ली, (कायति शब्दो निर्गच्छति यतः यस्मिन् सतीत्यर्थः सजिह्ववदनस्य शिरोऽन्तर्वर्त्तित्वात् । यद्वा कायति वर्णात्मकं ध्वन्यात्मकं वा शब्दं करोति जीवः यस्मिन् सतीति यावत् ॥ कै शब्दे “अन्येभ्योऽपि दृश्यते” डः । ३ । २ । १०१ ।) शिरः ॥ (यथा, तन्त्रसारे । “द्वाभ्यामोष्ठौ द्विरुन्मृज्य चैकेन क्षालयेत्करम् । मुख-घ्राण-नेत्र-श्रोत्र-नाभ्युरस्कं भुजौ क्रमात्” ॥ अत्र कं शिरः इति तट्टीका ॥ कायति शब्दा- यते स्रोत
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सट-कसमास: सट + क तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: क (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: क (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सटक 📚सट 📚क ➤ सट (भाग होना, हिस्सा होना) + क (ब्रह्मा)
संस्कृत: जलम्, शिरः · पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सट 📚जटा🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • सटक = सट + क तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • क: कच्-ड (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें