🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:44:19 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सट्टम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सट्टम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सट्टम्

अर्थ: मार डालना, दुःख देना, पीड़ा देना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)

संस्कृत: हिंसायाम्

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy, to hurt, to irritate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — सट्ट् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  2. सट्ट (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सट्ट् + अच्
  3. सट्ट (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. सट्ट (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — सट्ट् (चुरादिगण) · अर्थ: मार डालना, दुःख देना, पीड़ा देना (हिंसायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसट्टयतिसट्टयतःसट्टयन्ति
मध्यमसट्टयसिसट्टयथःसट्टयथ
उत्तमसट्टयामिसट्टयावःसट्टयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सट्टयति · लट् (आत्मने.): सट्टयते · लिट्: सट्टयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): सट्टयाञ्चक्रे · लुट्: सट्टयिता · लुट् (आत्मने.): सट्टयिता · लृट्: सट्टयिष्यति · लृट् (आत्मने.): सट्टयिष्यते · लोट्: सट्टयतात् · लोट् (आत्मने.): सट्टयताम् · लङ्: असट्टयत् · लङ् (आत्मने.): असट्टयत · विधिलिङ्: सट्टयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): सट्टयेत · आशीर्लिङ्: सट्ट्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): सट्टयिषीष्ट · लुङ्: अससट्टत् · लुङ् (आत्मने.): अससट्टत · लृङ्: असट्टयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): असट्टयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सट्टन · ण्वुल्: सट्टकः · तृच्: सट्टयिता · यत्: सट्ट्यः · तव्य: सट्टयितव्यः · अनीयर्: सट्टनीयः · क्त: सट्टितः · क्तवतु: सट्टितवान् · शतृ: सट्टयन् · स्य-शतृ: सट्टयिष्यन् · शानच्: सट्टयमानः · क्त्वा: सट्टयित्वा · ल्यप्: प्रसट्ट्य · तुमुन्: सट्टयितुम् · णमुल्: सट्टम् · क्तिन्: सट्टि · क्वसु: सट्टयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सट्ट्
सट्ट्
saṭṭ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सट्ट् cl. 10. P. सट्टयति, to hurt, Dhātup. xxxii, 31; to be strong, ib.; to dwell, ib.; ‘to take’ or ‘to give’ (दाने v.l. for आदाने).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1134,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सट्ट् {c10c} U. (सट्टयति-ते) 1 To injure, kill, --2 To be strong. --3 To give. --4 To take. --5 To dwell.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1082-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सट्टम्अव्यय — सट्ट् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚
अन्य सम्भावना: सट्ट (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सट्ट् + अच् | सट्ट (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सट्टम् 📚 ➤ मार डालना, दुःख देना, पीड़ा देना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: हिंसायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सट्ट् 📚cl. 10. P. सट्टयति, to hurt, Dhātup. xxxii, 31; to be strong, ib.; to …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • सट्टम्: सट्ट् + णमुल् — पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें