🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:25:22 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सतीक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स-+तीक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तीक

अर्थ: जाना (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तीक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: तीक् + घञ्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — तीक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातीकःतीकौतीकाः
द्वितीयातीकम्तीकौतीकान्
तृतीयातीकेनतीकाभ्याम्तीकैः
चतुर्थीतीकायतीकाभ्याम्तीकेभ्यः
पञ्चमीतीकात् / तीकाद्तीकाभ्याम्तीकेभ्यः
षष्ठीतीकस्यतीकयोःतीकानाम्
सप्तमीतीकेतीकयोःतीकेषु
सम्बोधनहे तीकहे तीकौहे तीकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — तीक् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतीकतेतीकेतेतीकन्ते
मध्यमतीकसेतीकेथेतीकध्वे
उत्तमतीकेतीकावहेतीकामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): तीकते · लिट् (आत्मने.): तितीके · लुट् (आत्मने.): तीकिता · लृट् (आत्मने.): तीकिष्यते · लोट् (आत्मने.): तीकताम् · लङ् (आत्मने.): अतीकत · विधिलिङ् (आत्मने.): तीकेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): तीकिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अतीकिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अतीकिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तीकन · ण्वुल्: तीककः · तृच्: तीकिता · ण्यत्: तीक्यः · तव्य: तीकितव्यः · अनीयर्: तीकनीयः · क्त: तीकितः · क्तवतु: तीकितवान् · शानच्: तीकमानः · क्त्वा: तीकित्वा · ल्यप्: प्रतीक्य · तुमुन्: तीकितुम् · णमुल्: तीकम् · घञ्: तीकः · क्तिन्: तीक्ति · क्वसु: तितीक्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — तीक
तीक
tīka
🟢 वाचस्पत्यम्
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तीक गतौ भ्वा० पर० सक० सेट् । तीकते अतीकिष्ट तितीके ऋदित् अतितीकत् त । शब्दस्तोमे याचनार्थतोक्तिः प्रामिदिकी पा० गणपाठे तस्य गत्यर्थतयैवोक्तेः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3307,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स-तीकसमास: स + तीक अव्ययीभाव (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: तीक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: तीक् + घञ् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सतीक 📚स 📚तीक ➤ स (के साथ, मिला कर, के साथ-साथ, संयुक्त होकर, युक्त,…) + तीक (जाना (भाववाचक कृदन्त))
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
तीक 📚गतौ भ्वा० पर० सक० सेट् । तीकते अतीकिष्ट तितीके ऋदित् अतितीकत् त । शब्द…🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • सतीक = स + तीक अव्ययीभाव (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • तीक: तीक् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें