🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:44:59 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सत्यत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सत्यते

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सत्यते

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: reality, truth (अग्र्य-सत्यतां-√ गम्, ‘to become fully recognised in one's true character’ Rājat.), ŚBr.; Kath

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सत्यता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. सत्यता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  3. सत्यता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  4. सत्यता (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सत्यता (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्यतासत्यतेसत्यताः
द्वितीयासत्यताम्सत्यतेसत्यताः
तृतीयासत्यतयासत्यताभ्याम्सत्यताभिः
चतुर्थीसत्यतायैसत्यताभ्याम्सत्यताभ्यः
पञ्चमीसत्यतायाःसत्यताभ्याम्सत्यताभ्यः
षष्ठीसत्यतायाःसत्यतयोःसत्यतानाम्
सप्तमीसत्यतायाम्सत्यतयोःसत्यतासु
सम्बोधनहे सत्यतेहे सत्यतेहे सत्यताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सत्यता
सत्यता
satyatā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सत्यता संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. सत्य होने का भाव । वास्तविकता । सचाई ।
२. नित्यता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सत्य—ता f. reality, truth (अग्र्य-सत्यतां-√ गम्, ‘to become fully recognised in one's true character’, Rājat.), ŚBr.; Kathās.
love of truth, veracity, MBh.; R. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1136,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सत्यता" आता है (22)
सत्या सच्चाई । सत्यतायथार्थता यथार्थ का भाव । सचाई । सत्यता । सच्चापनतथता सत्यता । वस्तु का वास्तविक स्वरूप में निरूपणसचाई सच्चा होने का भाव । सत्यता । सच्चापन । ईमानदारीसिदक † संज्ञा स्त्री॰ निश्छलता । यथार्थता । सत्यतासचावट † संज्ञा स्त्री॰ सच्चापन । सचाई । सत्यतासचैयत ‡ संज्ञा स्त्री॰ सचावट । सच्चाई । सत्यता । सच्चापनसदाकत सच्चाई । सत्यता । खरापन । यौ॰—सदाकतपसंद, सदाकतपरस्त = जिसे सच्चाई पसंद…हकीकत तत्त्व । सचाई । असलियत । सत्यतासच्चाई सच्चा होने का भाव । सच्चापन । सत्यतासिदाकत सत्यता । सच्चाई । यथार्थतासच्चापन सत्य होने का भाव । सत्यता । सचाईसच्चाहट सच्चा होने का भाव । सच्चापन । सत्यतावस्तुभान सत्यता । यथार्थताहक्कानीयत सत्यता । सचाई । यथार्थताअवितथ सत्य । अमिथ्याप्रमाण वह कारण या मुख्य हेतु जिससे ज्ञान हो । वह बात जिससे किसी दूसरी बात का …विश्वास करना । सच मानना । प्रतीत करनासारल्य सरल होने का भाव । सरलतातथाभाव वैसा भाव या स्थितिनफ्स अस्तित्वखरापन खरा का भाव

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सत्यतेसत्यता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सत्यता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | सत्यता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सत्यते 📚 ➤ सत्य होने का भाव । वास्तविकता । सचाई उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): reality, truth (अग्र्य-सत्यतां-√ गम्, ‘to become fully recognised in one's true character’ Rājat.), ŚBr.; Kath

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सत्यता 📚सत्य होने का भाव । वास्तविकता । सचाई🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • सत्यता = सत्य + ता कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें