🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:00:38 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सद्म

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सद्म

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सद्म

अर्थ: घर, मकान, आवासस्थान

संस्कृत: गृहम् · पर्याय: गृह, गेह, उदवसित, वेश्मन्, निकेतन

व्युत्पत्ति: सीदत्यस्मिन् - सद् + मनिन् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सद्मन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. सद्मन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. सद्मन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सद्मन् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासद्मसद्मनीसद्मानि
द्वितीयासद्मसद्मनीसद्मानि
तृतीयासद्मनासद्मभ्याम्सद्मभिः
चतुर्थीसद्मनेसद्मभ्याम्सद्मभ्यः
पञ्चमीसद्मनःसद्मभ्याम्सद्मभ्यः
षष्ठीसद्मनःसद्मनोःसद्मनाम्
सप्तमीसद्मनिसद्मनोःसद्मसु
सम्बोधनहे सद्मन् / हे सद्महे सद्मनीहे सद्मानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सद्मन्
सद्मन्
sadman
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सद्मन् m. a sitter, assessor, spectator, R.
सद्मन् (स˚), n. a seat, abode, dwelling, house, place (esp. of sacrifice), temple, RV. &c. &c.
a stand, stable, RV. v, 11, 5; 67, 7
(?) an astrological house, Cat.
water, Naigh. i, 12
war, battle (= सं-ग्राम), ib. ii, 17
(du.) heaven and earth, ib. iii, 30
सद्मन् mfn. dwelling in, inhabiting (ifc.), L.
सद्मन् &c. See p. 1139, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1139,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सद्मन् n. [सीदति अस्मिन् सद्-मनिन्] 1 A house, dwelling, abode; चकितनतनतांगी सद्म सद्यो विवेश Bv. 2. 32. --2 A place, station. --3 A temple. --4 An altar. --5 A seat. --6 Conflict. --7 Water.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1085-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सद्मन् न० सीदत्यस्मिन् सद--मनिन् । १ नृहे अमरः २ जले च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5209,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सद्मसद्मन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सद्मन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | सद्मन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सद्म 📚 ➤ घर, मकान, आवासस्थान
संस्कृत: गृहम् · पर्याय: गृह, गेह, उदवसित, वेश्मन्, निकेतन

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सद्मन् 📚m. a sitter, assessor, spectator, R🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
सद्मन्
घर के नाम (२.२.४) — गृह, गेह, उदवसित, वेश्मन्, निकेतन

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • सद्म: सीदत्यस्मिन् - सद् + मनिन् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें