🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:51:22 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सनमानः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सनमानः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सनमानः

अर्थ: सेवा करना, चाकरी करना, आपद्ग्रस्त होना (वर्तमानकालिक कृदन्त)

संस्कृत: सम्भक्तौ

अंग्रेज़ी: to serve, to help, to be slave, to have problem

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सनमान (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सन् + चानश्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — सनमान (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासनमानःसनमानौसनमानाः
द्वितीयासनमानम्सनमानौसनमानान्
तृतीयासनमानेनसनमानाभ्याम्सनमानैः
चतुर्थीसनमानायसनमानाभ्याम्सनमानेभ्यः
पञ्चमीसनमानात् / सनमानाद्सनमानाभ्याम्सनमानेभ्यः
षष्ठीसनमानस्यसनमानयोःसनमानानाम्
सप्तमीसनमानेसनमानयोःसनमानेषु
सम्बोधनहे सनमानहे सनमानौहे सनमानाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — सन् (भ्वादिगण) · अर्थ: सेवा करना, चाकरी करना, आपद्ग्रस्त होना (सम्भक्तौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसनतिसनतःसनन्ति
मध्यमसनसिसनथःसनथ
उत्तमसनामिसनावःसनामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सनति · लिट्: ससान · लुट्: सनिता · लृट्: सनिष्यति · लोट्: सनतात् · लङ्: असनत् · विधिलिङ्: सनेत् · आशीर्लिङ्: सन्यात् · लुङ्: असनीत् · लृङ्: असनिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सनन · ण्वुल्: सानकः · तृच्: सनिता · ण्यत्: सान्यः · तव्य: सनितव्यः · अनीयर्: सननीयः · क्त: सनितः · क्तवतु: सनितवान् · शतृ: सनन् · स्य-शतृ: सनिष्यन् · क्त्वा: सनित्वा · ल्यप्: प्रसाय · तुमुन्: सनितुम् · णमुल्: सानम् · घञ्: सानः · क्तिन्: साति · क्वसु: सेनिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सनमान
सनमान
sanamāna
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सनमान पु॰ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सम्मान] दे॰ सम्मान । उ॰—केहि करनी जन जानि के सनमान किया रे । केहि अध अवगुन आपनो करि डारि दिया रे ।—तुलसी ग्रं॰, पृ॰ ४७१ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सनमानःसनमान (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सन् + चानश् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सनमानः 📚 ➤ सेवा करना, चाकरी करना, आपद्ग्रस्त होना (वर्तमानकालिक कृदन्त)
संस्कृत: सम्भक्तौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सनमान 📚दे॰ 'सम्मान'🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • सनमानः: सन् + चानश् — वर्तमानकालिक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬