🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:00:38 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

समिति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

समिति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

समिति

अर्थ: संग्राम, युद्ध

संस्कृत: यागादौ हूयमानकाष्ठम्, युद्धम् · पर्याय: एध

व्युत्पत्ति: सम् + इ + क्विप् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. समित् (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — समित् (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमित् / समिद्समितौसमितः
द्वितीयासमितम्समितौसमितः
तृतीयासमितासमिद्भ्याम्समिद्भिः
चतुर्थीसमितेसमिद्भ्याम्समिद्भ्यः
पञ्चमीसमितःसमिद्भ्याम्समिद्भ्यः
षष्ठीसमितःसमितोःसमिताम्
सप्तमीसमितिसमितोःसमित्सु
सम्बोधनहे समित् / हे समिद्हे समितौहे समितः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — समित्
समित्
samit
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
युद्ध के और नाम (2.8.106) समुदाय · संयत् · समिति · आजि · युध्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समित् संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मेल । साथ । मिलाप (को॰) ।
२. अग्नि (को॰) ।
३. युद्ध । समर । लड़ाई ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-इत् f. (for समित् See below) hostile encounter, conflict, battle, war, MBh.; Kāv. &c.
समित् in comp. for समिध् (for सम्-इत् See above).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1164,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समित् f. War, battle; समिति पतिनिपाताकर्णन &c. N. 12. 75.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1099-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समित् स्त्री समीयतेऽत्र सम् + इण्--आधारे क्विप् । युद्धे अमरः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5235,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समित्, स्त्री, (समीयतेऽत्रेति । सम् + इण् + क्विप् ।) युद्धम् । इत्यमरः ॥ (यथा, महा- भारते । ५ । २२ । २३ । “पाण्ड्यश्च राजा समितीन्द्रकल्पो युधि प्रवीरैर्बहुभिः समेतः ॥”)
समित्, [ध्] स्त्री, (समीध्यतेऽनयेति । इन्ध + क्विप् ।) अग्निसन्दीपनार्थतृणकाष्ठादिः । तत्- पर्य्यायः । इन्धनम् २ एधम् ३ इध्मम् ४ एधः ५ । इत्यमरः ॥ समिन्धनम् ६ । एतस्मिन् सूक्ष्मे किलिञ्जम् । इति शब्दरत्नावली ॥ * ॥ होमीयसमिल्लक्षणं मत्स्यपुराणे । “प्रादेशमात्राः सशिखाः सवल्काश्च पला- सिनीः । समिधः कल्पयेत् प्राज्ञः सर्व्वकर्म्मसु सर्व्वदा ॥” लक्षणान्तरं यथा, छन्दोगपरिशिष्टम् । “नाङ्गुष्ठादधिका न्यूना समित् स्थूलतया क्वचित् । न निर्म्मुक्तत्वचा चैव न सकीटा न पाटिता ॥ प्रादेशात् नाधिका नोना न तथा स्याद्विशा- खिका । न सपत्रा न निर्वीर्य्या होमेषु च विजानता ॥” इति संस्कारतत्त्वम् ॥ * ॥ तस्य निषिद्धलक्षणं यथा, -- “विशीर्णा विदला ह्रस्वा वक्राः स्थूला द्विधा- कृताः । कृमिदष्टाश्च दीर्घाश्च समिधो नैव कारयेत् ॥” अत्र दोषो यथा, -- “विशीर्णयुःक्षयं कुर्य्याद्बिदला पुत्त्रनाशिनी । ह्स्वा नाशयते पत्नीं वक्रा बन्धुविनाशिनी ॥ कृमिद्ष्टा रोगकरी विद्वेषकरणी द्विधा । पशून् मारयते दीर्घा स्थूला चार्थविनाशिनी ॥” इति तन्त्रम् ॥ * ॥ नवग्रहाणां समिधो यथा, -- “अर्कः पलाशः खदिरस्त्वपामार्गोऽथ पिप्पलः । उडुम्बरः शमी दूर्व्वाः कुशाश्च समिधः क्रमात् ॥” इति संस्कारतत्त्वे याज्ञवल्क्यवचनम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-276-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
समितिसमित् (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

समिति 📚 ➤ संग्राम, युद्ध
संस्कृत: यागादौ हूयमानकाष्ठम्, युद्धम् · पर्याय: एध

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
समित् 📚मेल । साथ । मिलाप (को॰)🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
समित्
युद्ध के और नाम (२.८.१०६) — समुदाय, संयत्, समिति, आजि, युध्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • समिति: सम् + इ + क्विप् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें