🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:58:38 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

समीचः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

समीचः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

समीचः

अर्थ: ठीक तरह से चलनेवाला

संस्कृत: सम्यक् चलति सः

अंग्रेज़ी: One who walks properly

व्युत्पत्ति: सम् + अञ्च् + क्विन्, समि आदेश पक्षे नलोपः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सम्यच् (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
  2. सम्यच् (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन
  3. सम्यच् (नपुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
  4. सम्यच् (नपुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन
  5. सम्यच् (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. समीच (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सम्यच् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासम्यङ्सम्यञ्चौसम्यञ्चः
द्वितीयासम्यञ्चम्सम्यञ्चौसमीचः
तृतीयासमीचासम्यग्भ्याम्सम्यग्भिः
चतुर्थीसमीचेसम्यग्भ्याम्सम्यग्भ्यः
पञ्चमीसमीचःसम्यग्भ्याम्सम्यग्भ्यः
षष्ठीसमीचःसमीचोःसमीचाम्
सप्तमीसमीचिसमीचोःसम्यक्षु
सम्बोधनहे सम्यङ्हे सम्यञ्चौहे सम्यञ्चः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सम्यच्
सम्यच्
samyac
🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्यच्, सम्यंच् a. (समीची f.) 1 Going with, accompanying. --2 Right, fit, proper, due. --3 Correct, true, accurate. --4 Pleasant, agreeable; किं च कुलानि कवीनां निसर्गसम्यंचि रंजयतु R. G. --5 Same, uniform. --6 All, whole, entire. --ind. ( सम्यक्) 1 With, together with. --2 Well, properly, rightly, correctly, truly; सम्यगियमाह Ś. 1; Ms. 2. 5, 14. --3 Duly, suitably, correctly, truly. --4 Honourably. --5 Completely, thoroughly. --6 Distinctly. --Comp. --पाठः a correct reading or recitation. --प्रयोगः proper use, due [] application. --प्रवृत्तिः f. the right direction (of the organ). --वृत्तिः f. steady practice, regular discharge of duties.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1107-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सम्यच् अव्य० सम् + अन्च--क्विप् सम्यादेशः । १ शोभने २ स- ङ्गते ३ मनोज्ञो च मेदि० । ४ सत्यवाक्ये न० भरतः ५ त- द्वति त्रि० भत्वे समीच इत्यादि । स्त्रियां ङीप् समीची ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5247,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
समीचःसम्यच् (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सम्यच् (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन | सम्यच् (नपुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

समीचः 📚 ➤ ठीक तरह से चलनेवाला
संस्कृत: सम्यक् चलति सः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सम्यच् 📚सम्यंच् a. (समीची f.) 1 Going with, accompanying. --2 Right, fit, prop…🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें