🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:11:19 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सर्व

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सर्व

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सर्व

अर्थ: मारना, हिंसा करना

संस्कृत: हिंसायाम्

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy, to hurt

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सर्व् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. सर्व (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. सर्व (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — सर्व् (भ्वादिगण) · अर्थ: मारना, हिंसा करना (हिंसायाम्)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसर्वतात् / सर्वताद् / सर्वतुसर्वताम्सर्वन्तु
मध्यमसर्व / सर्वतात् / सर्वताद्सर्वतम्सर्वत
उत्तमसर्वाणिसर्वावसर्वाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सर्वति · लिट्: ससर्व · लुट्: सर्विता · लृट्: सर्विष्यति · लोट्: सर्वतात् · लङ्: असर्वत् · विधिलिङ्: सर्वेत् · आशीर्लिङ्: सर्व्यात् · लुङ्: असर्वीत् · लृङ्: असर्विष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सर्वण · ण्वुल्: सर्वकः · तृच्: सर्विता · ण्यत्: सर्व्यः · तव्य: सर्वितव्यः · अनीयर्: सर्वणीयः · क्त: सर्वितः · क्तवतु: सर्वितवान् · शतृ: सर्वन् · स्य-शतृ: सर्विष्यन् · क्त्वा: सर्वित्वा · ल्यप्: प्रसर्व्य · तुमुन्: सर्वितुम् · णमुल्: सर्वम् · घञ्: सर्वः · क्तिन्: सर्ति · क्वसु: सेरिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सर्व्
सर्व्
sarv
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
सम्पूर्ण (3.1.63) सम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सर्व् v.l. for √ शर्व्, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1184,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सर्व् {c1c} P. (सर्वति) To hurt, injure, kill.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1108-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सर्वसर्व् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सर्व (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | सर्व (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सर्व 📚 ➤ मारना, हिंसा करना
संस्कृत: हिंसायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सर्व् 📚v.l. for √ शर्व्, q.v🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें