🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:17:00 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सस्यकः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सस्यकः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सस्यकः

अर्थ: अच्छे गुणों से युक्त, गुणान्वित, श्लाघ्य, प्रशंसनीय

व्युत्पत्ति: सस्य + कन् (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सस्यक (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सस्यक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासस्यकःसस्यकौसस्यकाः
द्वितीयासस्यकम्सस्यकौसस्यकान्
तृतीयासस्यकेनसस्यकाभ्याम्सस्यकैः
चतुर्थीसस्यकायसस्यकाभ्याम्सस्यकेभ्यः
पञ्चमीसस्यकात् / सस्यकाद्सस्यकाभ्याम्सस्यकेभ्यः
षष्ठीसस्यकस्यसस्यकयोःसस्यकानाम्
सप्तमीसस्यकेसस्यकयोःसस्यकेषु
सम्बोधनहे सस्यकहे सस्यकौहे सस्यकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सस्यक
सस्यक
sasyaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सस्यक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बृहत्संहिता के अनुसार एक प्रकार की मणि ।
२. तलवार ।
३. शालि ।
४. साधु ।
५. नारियल की गिरी (को॰) ।
६. शस्त्र (को॰) ।
सस्यक २ वि॰
१. सत्य से युक्त ।
२. जो योग्यता, सद्विचार, अच्छाई आदि सद्गुणों से युक्त हो [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सस्यक mfn. possessed of good qualities, perfect in its kind, Kāś. on Pāṇ. v, 2, 68
सस्यक m. a sword, L.
सस्यक m. n. a kind of precious stone, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1192,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सस्यक a. Possessed of good qualities, meritorious. --कः 1 A sword. --2 A weapon. --3 A kind of precious stone.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1111-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सस्यक पु० सस्यमिव कायति कै--क । “सस्यको नारिके- लान्तःसस्याभो मणिखड्गयोः” मेदि० उक्ते १ मणिभेदे २ खड्गे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5263,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सस्यकः, पुं, (सस्येन गुणेन परिजातः सम्बद्धः । सस्य + “सस्येन परिजातः ।” ५ । २ । ६८ । इति कन् ।) मणिभेदः । (यथा, बृहत्संहि- तायाम् । ७ । २० । “हेमकान्तिरथवा शुकवर्णः सस्यकेन मणिना सदृशो वा ॥”) असिः । इति मेदिनी ॥ “सस्यको नालिकेरान्तः सस्याभमणिखड्गयोः ॥” इति हेमचन्द्रः ॥ (शालिः । साधुः । इति काशिका ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-312-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सस्यकःसस्यक (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सस्यकः 📚 ➤ अच्छे गुणों से युक्त, गुणान्वित, श्लाघ्य, प्रशंसनीय

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सस्यक 📚बृहत्संहिता के अनुसार एक प्रकार की मणि🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • सस्यकः: सस्य + कन् (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬