🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:25:05 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सूत्रयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सूत्रयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सूत्रयति

अर्थ: सूत से लपेटना, रस्सी बांधना

संस्कृत: वेष्टने विमोचने ग्रन्थने च

अंग्रेज़ी: to put in thread, to cover with thread

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सूत्र धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. सूत्र धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. सूत्रयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सूत्र + शतृ
  4. सूत्रयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सूत्र + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — सूत्र (चुरादिगण) · अर्थ: सूत से लपेटना, रस्सी बांधना (वेष्टने विमोचने ग्रन्थने च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसूत्रयतिसूत्रयतःसूत्रयन्ति
मध्यमसूत्रयसिसूत्रयथःसूत्रयथ
उत्तमसूत्रयामिसूत्रयावःसूत्रयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सूत्रयति · लट् (आत्मने.): सूत्रयते · लिट्: सूत्रयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): सूत्रयाञ्चक्रे · लुट्: सूत्रयिता · लुट् (आत्मने.): सूत्रयिता · लृट्: सूत्रयिष्यति · लृट् (आत्मने.): सूत्रयिष्यते · लोट्: सूत्रयतात् · लोट् (आत्मने.): सूत्रयताम् · लङ्: असूत्रयत् · लङ् (आत्मने.): असूत्रयत · विधिलिङ्: सूत्रयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): सूत्रयेत · आशीर्लिङ्: सूत्र्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): सूत्रयिषीष्ट · लुङ्: असुसूत्रत् · लुङ् (आत्मने.): असुसूत्रत · लृङ्: असूत्रयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): असूत्रयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सूत्रण · ण्वुल्: सूत्रकः · तृच्: सूत्रयिता · यत्: सूत्र्यः · तव्य: सूत्रयितव्यः · अनीयर्: सूत्रणीयः · क्त: सूत्रितः · क्तवतु: सूत्रितवान् · शतृ: सूत्रयन् · स्य-शतृ: सूत्रयिष्यन् · शानच्: सूत्रयमाणः · क्त्वा: सूत्रयित्वा · ल्यप्: प्रसूत्र्य · तुमुन्: सूत्रयितुम् · णमुल्: सूत्रम् · क्तिन्: सूत्र्ति · क्वसु: सूत्रयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सूत्रयतिसूत्र धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: सूत्र धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | सूत्रयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सूत्र + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सूत्रयति ➤ सूत से लपेटना, रस्सी बांधना
संस्कृत: वेष्टने विमोचने ग्रन्थने च

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.६ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें