🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:26:28 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सूदनः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सूदनः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सूदनः

अर्थ: नाश करने वाला, वध करने वाला, विनाशक

व्युत्पत्ति: सूद् + ल्युट

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सूदन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सूदन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासूदनःसूदनौसूदनाः
द्वितीयासूदनम्सूदनौसूदनान्
तृतीयासूदनेनसूदनाभ्याम्सूदनैः
चतुर्थीसूदनायसूदनाभ्याम्सूदनेभ्यः
पञ्चमीसूदनात् / सूदनाद्सूदनाभ्याम्सूदनेभ्यः
षष्ठीसूदनस्यसूदनयोःसूदनानाम्
सप्तमीसूदनेसूदनयोःसूदनेषु
सम्बोधनहे सूदनहे सूदनौहे सूदनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सूदन
सूदन
sūdana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सूदन १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ सूदनी]
१. विनाश करनेवाला । जैसे— मधुसुदन । रिपुसूदन । उ॰—नमो नमस्ते बारंबार । मदन सूदन गोबिंद मुरार ।—सूर (शब्द॰) ।
२. प्यारा । प्रिय (को॰) ।
सूदन २ संज्ञा पुं॰
१. बध या विनाश करने की क्रिया । हनन ।
२. अंगीकार या स्वीकार करने की क्रिया । अंगीकरण ।
३. फेकने की क्रिया ।
४. हिंदी के एक प्रसिद्ध कवि का नाम जो मथुरा के रहनेवाले थे और जिनका लिखा 'सुजानचरित्र' वीर रस का एक प्रसिद्ध काव्य है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सूदन mf(आ or ई)n. putting in order, guiding aright, RV.; AV.Paipp.
(generally ifc.) killing, destroying, MBh.; R. &c.
सूदन n. the act of killing or slaying, destruction, Hariv.
the act of assenting or promising (= अङ्गी-करण), L.
the act of ejecting or throwing away (= निक्षेपण), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1242,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सूदन a. (नी f.) [सूद्-भाव ल्युट्] 1 Destroying, killing, destructive; दानवसूदन, अरिगणसूदन &c. --2 Dear, beloved. --नं 1 Destroying, [] destruction, massacre. --2 Assenting to, promising. --3 Ejecting, throwing away.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1135-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूदन न० सूद--भावे ल्युट् । १ हिंसने २ निःक्षेपे ३ अङ्गीकारे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5327,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूदनं, क्ली, (सूद् + ल्युट् ।) अङ्गीकरणम् । हनन्म् । (यथा, हरिवशे । १६३ । ४२ । “वैष्णवास्त्रं प्रयच्छास्मै वधार्थं शम्बरस्य च । अभेद्यं कवचं तस्य प्रयच्छासुरसूदने ॥”) निःक्षेपणम् । षूदधातोरनट्प्रत्ययेन निष्पन्नम् ॥ तद्वति, त्रि । (यथा, महाभारते । १ । १९ । २० । “तत्र दिव्यं धनुर्द्दष्ट्वा नरस्य भगवानपि । चिन्तयामास तच्चक्रं विष्णुर्दानवसूदनम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-395-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सूदनःसूदन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सूदनः 📚 ➤ नाश करने वाला, वध करने वाला, विनाशक

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सूदन 📚विनाश करनेवाला । जैसे— मधुसुदन । रिपुसूदन🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें