॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: सोना
संस्कृत: स्वप्ने
अंग्रेज़ी: to sleep
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | असत् / असद् | असस्ताम् | अससन् |
| मध्यम | असः / असत् / असद् | असस्तम् | असस्त |
| उत्तम | अससम् | असस्व | असस्म |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सस्ति · लिट्: ससास · लुट्: ससिता · लृट्: ससिष्यति · लोट्: सस्तात् · लङ्: असत् · विधिलिङ्: सस्यात् · आशीर्लिङ्: सस्यात् · लुङ्: अससीत् · लृङ्: अससिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ससन · ण्वुल्: सासकः · तृच्: ससिता · ण्यत्: सास्यः · तव्य: ससितव्यः · अनीयर्: ससनीयः · क्त: ससितः · क्तवतु: ससितवान् · शतृ: ससन् · स्य-शतृ: ससिष्यन् · क्त्वा: ससित्वा · ल्यप्: प्रसस्य · तुमुन्: ससितुम् · णमुल्: सासम् · घञ्: सासः · क्तिन्: सस्ति · क्वसु: सेसिवान्
अर्थ: नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये
अंग्रेज़ी: to wane,to decline,to decay,to reduce,to contract, to shrink
व्युत्पत्ति: जि / जन् / जु + ड (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | जाः | जौ | जाः |
| द्वितीया | जाम् | जौ | जः |
| तृतीया | जा | जाभ्याम् | जाभिः |
| चतुर्थी | जे | जाभ्याम् | जाभ्यः |
| पञ्चमी | जः | जाभ्याम् | जाभ्यः |
| षष्ठी | जः | जोः | जाम् |
| सप्तमी | जि | जोः | जासु |
| सम्बोधन | हे जाः | हे जौ | हे जाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | जायति | जायतः | जायन्ति |
| मध्यम | जायसि | जायथः | जायथ |
| उत्तम | जायामि | जायावः | जायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जायति · लिट्: जजौ · लुट्: जाता · लृट्: जास्यति · लोट्: जायतात् · लङ्: अजायत् · विधिलिङ्: जायेत् · आशीर्लिङ्: जायात् · लुङ्: अजासीत् · लृङ्: अजास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जान · ण्वुल्: जायकः · तृच्: जाता · यत्: जेयः · तव्य: जातव्यः · अनीयर्: जानीयः · क्त: जातः · क्तवतु: जातवान् · शतृ: जायन् · स्य-शतृ: जास्यन् · क्त्वा: जात्वा · ल्यप्: प्रजाय · तुमुन्: जातुम् · णमुल्: जायम् · घञ्: जायः · क्तिन्: जाति · क्वसु: जजिवान्
अर्थ: आनन्द
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | शम् | शे | शानि |
| द्वितीया | शम् | शे | शानि |
| तृतीया | शेन | शाभ्याम् | शैः |
| चतुर्थी | शाय | शाभ्याम् | शेभ्यः |
| पञ्चमी | शात् / शाद् | शाभ्याम् | शेभ्यः |
| षष्ठी | शस्य | शयोः | शानाम् |
| सप्तमी | शे | शयोः | शेषु |
| सम्बोधन | हे श | हे शे | हे शानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| सः | सस् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: सा (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सै + अच् | तद् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
| जि | जा (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जै + अच् 📚 |
| श | श (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 |
सः 📚 ➤ सोना
संस्कृत: स्वप्ने
जि 📚 ➤ नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये
श 📚 ➤ आनन्द
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| सस् 📚 | cl. 2. P. (Dhātup. xxiv, 70) सस्ति (in TS. also ससस्ति and in VS. स… | 🔵🟣 |
| जा 📚 | रहा है ।—जयं॰ प्र॰, पृ॰ ८६ | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| सोजिश | सः + जि | विसर्ग → उ (हशि च) | हशि च (६.१.११४) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड