🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:27:18 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सोढाय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सोढाय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सोढाय

अर्थ: सहन किया गया, भुगता गया, बर्दाश्त किया गया, झेला गया

संस्कृत: मर्षणे · पर्याय: क्षान्त

अंग्रेज़ी: to tolerate, to bear, to forgive

व्युत्पत्ति: सह् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सोढ (पुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + क्त
  2. सोढ (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — सोढ (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासोढःसोढौसोढाः
द्वितीयासोढम्सोढौसोढान्
तृतीयासोढेनसोढाभ्याम्सोढैः
चतुर्थीसोढायसोढाभ्याम्सोढेभ्यः
पञ्चमीसोढात् / सोढाद्सोढाभ्याम्सोढेभ्यः
षष्ठीसोढस्यसोढयोःसोढानाम्
सप्तमीसोढेसोढयोःसोढेषु
सम्बोधनहे सोढहे सोढौहे सोढाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — सह् (भ्वादिगण) · अर्थ: क्षमा करना, सहन करना (मर्षणे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसहतेसहेतेसहन्ते
मध्यमसहसेसहेथेसहध्वे
उत्तमसहेसहावहेसहामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): सहते · लिट् (आत्मने.): सेहे · लुट् (आत्मने.): सहिता · लृट् (आत्मने.): सहिष्यते · लोट् (आत्मने.): सहताम् · लङ् (आत्मने.): असहत · विधिलिङ् (आत्मने.): सहेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): सहिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): असहिष्ट · लृङ् (आत्मने.): असहिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सहन · ण्वुल्: साहकः · तृच्: सोढा · यत्: सह्यः · तव्य: सोढव्यः · अनीयर्: सहनीयः · क्त: सोढः · क्तवतु: सोढवान् · शानच्: सहमानः · क्त्वा: सोढ्वा · ल्यप्: प्रसह्य · तुमुन्: सोढुम् · णमुल्: साहम् · घञ्: साहः · क्तिन्: सोढि · क्वसु: सेहिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सोढ
सोढ
soḍha
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सहा हुआ (3.1.96) क्षान्त
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सोढ &c. See s.v.
सोढ mfn. (fr. √ 1. सह्; cf. साढ) borne, suffered, endured, tolerated, MBh.; Kāv. &c.
patient, enduring, W.
सोढ m. N. of a minister of Someśvara (king of Śākambarī), Cat.
सोढ n. See अवि-सोढ.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1193,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सोढ p. p. [सह्-क्त इडभावः] [] Borne, suffered, endured, put up with &c.; see सह्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1139-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सोढ त्रि० सह--क्त इडभावः । १ क्षान्ते तितिक्षिते अमरः कर्त्तरि क्त । २ शोतादिसहनशीले त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5333,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सोढः, त्रि, (सह मर्षणे + क्तः । “सहिवहोरोद- वर्णस्य ।” ६ । ३ । ११२ । इति अवर्णस्य ओत् ।) क्षान्तः । इत्यमरः । ३ । १ । ९७ ॥ दुःखादिसहनशीलः । इति तट्टीकायां नील- कण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-415-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सोढायसोढ (पुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: सोढ (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सोढाय 📚 ➤ सहन किया गया, भुगता गया, बर्दाश्त किया गया, झेला गया
संस्कृत: मर्षणे · पर्याय: क्षान्त

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सोढ 📚&c. See s.v🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
सोढ
सहा हुआ (३.१.९६) — क्षान्त

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • सोढाय: सह् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें