🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:24:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्तनः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्तनः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्तनः

अर्थ: शब्द करना

संस्कृत: शब्दे

अंग्रेज़ी: to sound

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्तन् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. स्तन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — स्तन् (भ्वादिगण) · अर्थ: शब्द करना (शब्दे)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअस्तनत् / अस्तनद्अस्तनताम्अस्तनन्
मध्यमअस्तनःअस्तनतम्अस्तनत
उत्तमअस्तनम्अस्तनावअस्तनाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्तनति · लिट्: तस्तान · लुट्: स्तनिता · लृट्: स्तनिष्यति · लोट्: स्तनतात् · लङ्: अस्तनत् · विधिलिङ्: स्तनेत् · आशीर्लिङ्: स्तन्यात् · लुङ्: अस्तनीत् · लृङ्: अस्तनिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्तनन · ण्वुल्: स्तानकः · तृच्: स्तनिता · ण्यत्: स्तान्यः · तव्य: स्तनितव्यः · अनीयर्: स्तननीयः · क्त: स्तनितः · क्तवतु: स्तनितवान् · शतृ: स्तनन् · स्य-शतृ: स्तनिष्यन् · क्त्वा: स्तनित्वा · ल्यप्: प्रस्तन्य · तुमुन्: स्तनितुम् · णमुल्: स्तानम् · घञ्: स्तानः · क्तिन्: स्तान्ति · क्वसु: तस्तन्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्तन्
स्तन्
stan
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
स्तन (2.6.78) कुच
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तन् (cf. √ 2. तन्) cl. 1. P. (Dhātup. xiii, 18) स्तनति (once in BhP. -स्तनसे; in RV. 3. sg. स्तन् and 2. Impv. स्तनिहि; pf. तस्तान, तस्तनुः Gr.; aor. अस्तानीत्, AV.; fut. स्तनिता, ˚निष्यति Gr.), to resound, reverberate, roar, thunder, RV. &c. &c.; to utter inarticulate sounds, Vās. : Caus. स्तनयति (aor. अतिष्टनत्) id. (स्तनयति, ‘it thunders’), RV. &c. &c.; crackle (as fire), AitBr. : Desid. तिस्तनिषति Gr.: Intens. तंस्तन्यते, तंस्तन्ति, ib. (2. sg. Impv. तंस्तनीहि See अभि-ष्टन्).
स्तन् [cf. Gk. στένω; Slav. stenją; Angl.Sax. stunian; Germ. stöhnen.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1257,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तन् {c1c} P., {c10c} U. (स्तनति, स्तनयति-ते, स्तनित) 1 To sound, make a sound, resound, reverberate. --2 To groan, breathe hard, sigh. --3 To thunder, roar loudly; तस्तनुर्जज्वलुर्मग्लुर्जग्लुर्लुलुठिरे क्षताः Bk. 14. 30. --WITH. नि {1} to sound. {2} to sigh. {3} to mourn. --वि to roar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1143-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्तनःस्तन् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: स्तन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्तनः 📚 ➤ शब्द करना
संस्कृत: शब्दे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्तन् 📚(cf. √ 2. तन्) cl. 1. P. (Dhātup. xiii, 18) स्तनति (once in BhP. -स्तन…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें