🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:50:58 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्तयैन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्तया+ऐन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्तया

अर्थ: घेरना, लपेटना, वेष्टित करना, सुशोभित होना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: वेष्टने शोभायां च

अंग्रेज़ी: to cover, to wrap, to decorate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्ता (स्त्री.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्तै + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — स्ता (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तास्तेस्ताः
द्वितीयास्ताम्स्तेस्ताः
तृतीयास्तयास्ताभ्याम्स्ताभिः
चतुर्थीस्तायैस्ताभ्याम्स्ताभ्यः
पञ्चमीस्तायाःस्ताभ्याम्स्ताभ्यः
षष्ठीस्तायाःस्तयोःस्तानाम्
सप्तमीस्तायाम्स्तयोःस्तासु
सम्बोधनहे स्तेहे स्तेहे स्ताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — स्तै (भ्वादिगण) · अर्थ: घेरना, लपेटना, वेष्टित करना, सुशोभित होना (वेष्टने शोभायां च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्तायतिस्तायतःस्तायन्ति
मध्यमस्तायसिस्तायथःस्तायथ
उत्तमस्तायामिस्तायावःस्तायामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्तायति · लिट्: तस्तौ · लुट्: स्ताता · लृट्: स्तास्यति · लोट्: स्तायतात् · लङ्: अस्तायत् · विधिलिङ्: स्तायेत् · आशीर्लिङ्: स्तायात् · लुङ्: अस्तासीत् · लृङ्: अस्तास्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्तान · ण्वुल्: स्तायकः · तृच्: स्ताता · यत्: स्तेयः · तव्य: स्तातव्यः · अनीयर्: स्तानीयः · क्त: स्तातः · क्तवतु: स्तातवान् · शतृ: स्तायन् · स्य-शतृ: स्तास्यन् · क्त्वा: स्तात्वा · ल्यप्: प्रस्ताय · तुमुन्: स्तातुम् · णमुल्: स्तायम् · घञ्: स्तायः · क्तिन्: स्ताति · क्वसु: तस्तिवान्

ऐन

अर्थ: सूर्य संबंधी

व्युत्पत्ति: इनःसूर्यः,तस्य,इदम्+अण् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ऐन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. ऐन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — ऐन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऐनःऐनौऐनाः
द्वितीयाऐनम्ऐनौऐनान्
तृतीयाऐनेनऐनाभ्याम्ऐनैः
चतुर्थीऐनायऐनाभ्याम्ऐनेभ्यः
पञ्चमीऐनात् / ऐनाद्ऐनाभ्याम्ऐनेभ्यः
षष्ठीऐनस्यऐनयोःऐनानाम्
सप्तमीऐनेऐनयोःऐनेषु
सम्बोधनहे ऐनहे ऐनौहे ऐनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्तयास्ता (स्त्री.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्तै + अच् 📚
ऐनऐन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: ऐन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्तया 📚 ➤ घेरना, लपेटना, वेष्टित करना, सुशोभित होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: वेष्टने शोभायां च

ऐन 📚 ➤ सूर्य संबंधी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्ता 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें
ऐन 📚घर । निवास🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
स्तयैनस्तया + ऐनवृद्धि वृद्धिरेचि (६.१.८८)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • स्तया: स्तै + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त
  • ऐन: इनःसूर्यः,तस्य,इदम्+अण् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें