🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:26:06 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्तवः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्तवः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्तवः

अर्थ: प्रशंसा करना, विख्यात करना, स्तुति करना

संस्कृत: स्तुतिः · पर्याय: स्तोत्र, स्तुति, नुति, वर्ण, स्तोम

व्युत्पत्ति: स्तु + अप् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्तव (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — स्तव (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तवःस्तवौस्तवाः
द्वितीयास्तवम्स्तवौस्तवान्
तृतीयास्तवेनस्तवाभ्याम्स्तवैः
चतुर्थीस्तवायस्तवाभ्याम्स्तवेभ्यः
पञ्चमीस्तवात् / स्तवाद्स्तवाभ्याम्स्तवेभ्यः
षष्ठीस्तवस्यस्तवयोःस्तवानाम्
सप्तमीस्तवेस्तवयोःस्तवेषु
सम्बोधनहे स्तवहे स्तवौहे स्तवाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्तव
स्तव
stava
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्तव संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. किसी देवता का छंदोबद्ध स्वरूपकथन या गुणागान । स्तुति । स्तोत्र । जैसे,—शिवस्तव, दुर्गास्तव ।
२. ईश- प्रार्थना ।
३. प्रशस्ति । प्रशंसा (को॰) ।
४. एक पदार्थ (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. स्तव m. or n. a partic. substance, Divyāv.
स्तव , स्तवक &c. See p. 1259, col. 1.
2. स्तव m. (for 1. See p. 1258, col. 3) praise, eulogy, song of praise, hymn, panegyric, RV.; &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1258,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तवः [स्तु-अप्] 1 Praising, celebrating, eulogizing. --2 Praise, eulogium, panegyric.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1145-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तव पु० स्तु--अप् । १ प्रशंसायाम् २ स्तुतौ च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5341,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तवः, पुं, (स्तृयतेऽनेनेति । स्तु + अप् ।) प्रशंसा । तत्पर्य्यायः । स्तोत्रम् २ नुतिः ३ स्तुतिः ४ । इत्यमरः । १ । ६ । ११ ॥ स्तवनम् ५ । इति शब्दरत्नावली ॥ वर्णः ६ । इति जटाधरः ॥ (यथा, हरिवंशे । १२९ । २८ । “तुष्टाव च तमीशानं मारीचः कश्यपस्तदा । वेदोक्तैः स्वकृतैश्चैव स्तवै स्तुत्यं जगद्गुरुम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-433-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्तव" आता है (11)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्तवःस्तव (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: स्तु + अच्)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्तवः 📚 ➤ प्रशंसा करना, विख्यात करना, स्तुति करना
संस्कृत: स्तुतिः · पर्याय: स्तोत्र, स्तुति, नुति, वर्ण, स्तोम

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्तव 📚किसी देवता का छंदोबद्ध स्वरूपकथन या गुणागान । स्तुति । स्तोत्र । जैसे,…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
स्तव
स्तुति के (१.६.११) — स्तोत्र, स्तुति, नुति

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • स्तवः: स्तु + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें